Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması ve revizyonu

PDF sürümünü okuyun (11 sayfa)

1981 ve 1994 anlaşmaları

Singapur ve Hindistan, çifte vergilendirmenin önlenmesine ilişkin ilk anlaşmayı 20 Nisan 1981’de imzaladı. Bu anlaşmanın yerini, 24 Ocak 1994’te imzalanan bugünkü anlaşma aldı. Anlaşma 27 Mayıs 1994’te yürürlüğe girdi ve Singapur’da 1 Ocak 1994’ten, Hindistan’da 1 Nisan 1994’ten itibaren hüküm doğurdu.¹ Anlaşma yapı itibarıyla OECD modelini izledi, ancak sermaye ithal eden bir devlet olarak Hindistan’ın tercih ettiği Birleşmiş Milletler modelinin bazı özelliklerini korudu. Gerçek faydalanıcı, paylarının en az yüzde 25’ine sahip bir şirket olduğunda temettüler kaynak devlette en fazla yüzde 10, diğer durumlarda en fazla yüzde 15 oranında vergilendirilebiliyordu. Banka kredilerinin faizine yüzde 10, diğer faizlere yüzde 15 üst sınır uygulanıyordu.²

Belirleyici nokta sermaye kazançlarıydı. 13. madde ilk hâliyle Hindistan’a, bir Hint şirketinin paylarının devrinden doğan kazançları vergilendirme yetkisi veriyordu. Böylece Hint paylarını satan bir Singapur yatırımcısı Hindistan vergisinin kapsamında kalıyordu.³ Bu hâliyle Singapur, portföy yatırımcılarına diğer yargı bölgelerinin çoğuna kıyasla hiçbir avantaj sunmuyordu. Mauritius ise sunuyordu, çünkü Hindistan ile yaptığı anlaşma bu tür kazançları vergilendirme hakkını mukimlik devletine veriyordu ve Mauritius bu kazançları kendisi vergilendirmiyordu. Bu nedenle 1990’larda Hindistan’a yönelik yabancı portföy ve özel sermaye fonlarının büyük bölümü Port Louis üzerinden geçti.

2005 protokolü: Mauritius bağlantısı ve ilk menfaatlerin sınırlandırılması hükmü

Yeni Delhi’de 29 Haziran 2005’te imzalanan protokol durumu değiştirdi. Protokol, 13. maddenin 4 ila 6. fıkralarının yerine yeni bir kural koydu. Buna göre ilk üç fıkranın kapsamına girmeyen, paylar dahil malvarlığı unsurlarının devrinden doğan kazançlar yalnızca devredenin mukim olduğu devlette vergilendirilebilecekti.⁴ Singapur böylece sermaye kazançları bakımından Mauritius’un yararlandığı muameleyi elde etti.

İki koşul bu pazarlığı Hindistan için kabul edilebilir kıldı. Birincisi bir menfaatlerin sınırlandırılması (limitation of benefits) hükmüydü. Bu hüküm, işlerini öncelikli olarak istisnadan yararlanma amacıyla düzenlemiş bir mukime ve paravan veya aracı (conduit) şirketlere istisnayı tanımıyordu. Kazancın doğmasından önceki 24 ay içinde Singapur’daki faaliyetlerine yaptığı yıllık harcama S$200.000’in altında kalan bir şirket paravan şirket sayılıyordu. Tanınmış bir borsada kote şirketlerin ise ekonomik varlığa (substance) sahip olduğu kabul ediliyordu.⁵ İkinci koşul istisnayı Mauritius’a bağladı. Protokolün 6. maddesine göre sermaye kazançlarına ilişkin kural, bilgi hükmü, menfaatlerin sınırlandırılması ve gözden geçirme mekanizması ancak Hindistan–Mauritius anlaşması paylardan doğan kazançları münhasıran mukimlik devletine bıraktığı sürece yürürlükte kalacaktı.⁶

Protokol böylece Singapur’a, Singapur şirketlerinin gerçek harcama göstermesi koşuluyla Mauritius ile eşitlik sağladı. S$200.000’lik eşik, personeli ve ofisleri olan bir fon yöneticisi için mütevazıydı, ama bir “posta kutusu” şirket (letter-box) için aşılamazdı. Bu tasarım, Singapur’un çekmek istediği türden yatırım platformlarını, yani yöneticileri, çalışanları ve karar alma süreçleri Singapur’da bulunan holding şirketlerini kayırıyordu. Aynı zamanda Hindistan’ın, anlaşma avantajlarının kayıtlı bir adresin ötesinde Singapur ile gerçek bir bağı olan sermayeyle sınırlı kalması gerektiği yönündeki kaygısını da yansıtıyordu.

2011 protokolü: bilgi değişimi

İki hükümet 24 Haziran 2011’de ikinci bir protokol imzaladı. Bu protokol, 28. maddenin yerine uluslararası standart biçiminde bir bilgi değişimi hükmü koydu. Yetkili makamlar, her türlü iç vergiyi uygulamak bakımından öngörülebilir ölçüde ilgili bilgileri değişecekti. Bir devlet, bilginin bir bankada, başka bir finans kuruluşunda, bir nominal hissedarda veya yediemin sıfatıyla hareket eden bir kişide bulunduğu gerekçesiyle tek başına bir talebi reddedemeyecekti. Protokol 1 Eylül 2011’de yürürlüğe girdi ve 1 Ocak 2008 veya sonrasında başlayan vergilendirme dönemlerine uygulandı.⁷

Zamanlama tesadüf değildi. Singapur, E. Kısım, II. Bölüm’ün anlattığı gibi, kısa bir süre önce OECD’nin ve G20’nin baskısıyla uluslararası standarda bağlanmıştı. Hindistan’da ise yurt dışında tutulan beyan edilmemiş servet, yani “kara para” (black money) tartışması birinci derecede siyasi bir mesele hâline gelmişti. 2011 protokolü Hindistan vergi idaresine ilk kez Singapur’daki banka bilgilerine ulaşmak için hukuki bir yol sağladı. E. Kısım’ın genel olarak incelediği, yabancı vergi amaçları bakımından banka sırrının sona ermesi süreci böylece kendi Hindistan bölümüne de sahip oldu.

2016 protokolü: sermaye kazançlarının kaynakta vergilendirilmesi

Mayıs 2016’da Hindistan, Mauritius ile yaptığı anlaşmayı değiştirerek 1 Nisan 2017’den itibaren edinilen paylardan doğan kazançların kaynak devlette vergilendirilmesini sağladı.⁸ Singapur istisnası Mauritius kuralına bağlı olduğundan Port Louis’deki değişiklik onu otomatik olarak sona erdirecekti. İki hükümet yeniden müzakere etmeyi seçti. 30 Aralık 2016’da Singapur’un Yüksek Komiseri (High Commissioner) Lim Thuan Kuan ile Doğrudan Vergiler Merkez Kurulu (Central Board of Direct Taxes, CBDT) Başkanı Sushil Chandra, Yeni Delhi’de üçüncü bir protokol imzaladı. Protokol 27 Şubat 2017’de yürürlüğe girdi. Sermaye kazançlarına ve menfaatlerin sınırlandırılmasına ilişkin hükümleri ise 1 Nisan 2017’den itibaren hüküm doğurdu.⁹

Yeni 13. madde edinme tarihine göre ayrım yaptı. 1 Nisan 2017’den önce edinilen paylardan doğan kazançlar yalnızca mukimlik devletinde vergilendirilebilir olmaya devam etti. Bu tarihte veya sonrasında edinilen paylardan doğan kazançlar ise şirketin mukim olduğu devlette vergilendirilebilecekti. 1 Nisan 2017’den 31 Mart 2019’a kadar süren bir geçiş döneminde kaynak devlet bu kazançları iç vergi oranının en fazla yarısı oranında vergilendirebilecekti.¹⁰ Singapur Gelir İdaresi (IRAS) sonucu, 1 Nisan 2017’den önce yapılan yatırımlar için mevcut istisnanın korunması olarak sundu. İdare ayrıca Hindistan’ın anlaşmaları arasında benzersiz olan ekonomik varlık şartlarının, yalnızca gerçek ekonomik faaliyeti olan mukimlerin yararlanabilmesini sağlamaya devam edeceğini vurguladı.¹¹

Menfaatlerin sınırlandırılması hükmü protokolden çıkarılıp yeni 24A. madde olarak anlaşmaya taşındı. Madde, öncelikli amaç testini, paravan ve aracı şirket tanımını, S$200.000 veya 5 milyon rupilik harcama eşiğini ve kote şirketlere ilişkin istisnayı korudu. Kazanılmış hak kapsamındaki paylar için harcama testinin, 2005 protokolünün bir dipnotta zaten öngördüğü gibi, kazançtan önceki iki on iki aylık dönemin her birinde karşılanması gerekiyordu. Geçiş dönemindeki kazançlar için test önceki on iki aya bakıyordu.¹² Protokol ayrıca Mauritius bağlantısını kaldırdı ve 28A. maddeyi ekledi. Bu maddeye göre anlaşma, iki devletten hiçbirinin vergiden kaçınma ve vergi kaçakçılığına karşı iç hukuk kurallarını uygulamasına engel değildir. 9. maddeye eklenen yeni bir fıkra, her iki devleti transfer fiyatlandırması dosyalarında karşılık gelen düzeltmeleri yapmakla yükümlü kıldı.¹³

Çok Taraflı Sözleşme ve temel amaç testi

Her iki devlet de 7 Haziran 2017’de OECD’nin Matrah Aşındırma ve Kâr Aktarımını Önlemeye Yönelik Vergi Anlaşmalarıyla İlgili Tedbirlerin Uygulanmasına Dair Çok Taraflı Sözleşmesi’ni imzaladı. Singapur sözleşmeyi 21 Aralık 2018’de, Hindistan 25 Haziran 2019’da onayladı. Singapur’da değişiklikler, 1 Ekim 2019’dan itibaren yürürlükte olan Income Tax (Singapore–India) (Avoidance of Double Taxation Agreement) Order 2019 ile hüküm doğurdu.¹⁴ En önemli ekleme, anlaşmanın kötüye kullanılmasının önlenmesine ilişkin 29A. maddedir. Bir düzenlemenin temel amaçlarından birinin bir anlaşma avantajı elde etmek olduğu sonucuna varmak makulse, bu avantajın tanınması anlaşmanın konusu ve amacıyla uyumlu olmadıkça avantaj reddedilir. Stopaj vergileri bakımından temel amaç testi Singapur’da 1 Ocak 2020’den itibaren yapılan ödemelere, diğer vergiler bakımından ise 1 Nisan 2020 veya sonrasında başlayan esas dönemlere uygulanır.¹⁵

Hindistan’ın Singapur ile yaptığı anlaşma bugün üç katmanlı kötüye kullanmayı önleme kuralları içerir: 24A. maddedeki menfaatlerin sınırlandırılması, 29A. maddedeki temel amaç testi ve 28A. maddenin açıkça saklı tuttuğu Hindistan’ın iç hukukundaki genel kötüye kullanmayı önleme kuralları. Bu nedenle bir Singapur holding şirketi hem Singapur’daki ekonomik varlığını hem de varlığının ticari bir amaca dayandığını göstermek zorundadır.

Uygulamada ekonomik varlık: Fullerton ve Tiger Global

Bu katmanların etkileşimi Hindistan yargı mercilerinde sınandı. Temasek’in tamamına sahip olduğu bir Singapur şirketi olan Fullerton Financial Holdings dosyası öğreticidir. Fullerton 2008’de Fullerton India Credit Company’ye yatırım yapmış ve 2021–22 mali yılında payının tamamını satarak 6,81 milyar rupi uzun vadeli sermaye kazancı elde etmişti. Şirket bu kazancın 13(4A). madde uyarınca istisna olduğunu ileri sürdü. Vergi idaresi, şirketin kendi çalışanları ve işyeri bulunmadığı ve bir iştirakin personeline dayandığı için ekonomik varlıktan yoksun olduğunu savundu. Gelir Vergisi İtiraz Mahkemesi’nin (Income Tax Appellate Tribunal) Mumbai dairesi, S$200.000 eşiğinin üzerinde harcama yapıldığını gösteren IRAS ve denetçi belgelerini kabul etti. Mahkeme, şirketin paravan ya da aracı şirket olmadığına hükmetti ve anlaşma avantajlarından yararlanmanın yatırımın temel amaçlarından biri olduğuna dair hiçbir belirti bulmadı.¹⁶

Yorumcular, mahkemenin birbirinden ayrı hükümler olan menfaatlerin sınırlandırılması ile temel amaç testini birbirine karıştırdığını belirtti. Mahkemenin, kazanılmış hak kapsamındaki payları temel amaç testinin dışında tutan Doğrudan Vergiler Merkez Kurulu’nun 2025 tarihli genelgesine atıf yapmadığına da dikkat çektiler. Her iki nokta da hukukun, uygulayıcılar için önemli olan ayrıntı düzeyinde henüz netleşmediğini gösterir.

Tiger Global’in 2018’de Mauritius şirketleri aracılığıyla Flipkart’tan çıkışına ilişkin uzun soluklu uyuşmazlık, karşıt riski gösterir. Hindistan vergi idaresi, Mauritius şirketlerinin kontrol ve yönetiminin Mauritius dışında bulunduğu ve yapının Hindistan vergisinden kaçınmak için tasarlandığı gerekçesiyle anlaşma istisnasını tanımadı. Delhi Yüksek Mahkemesi (Delhi High Court) 2024’te yatırımcı lehine karar verdikten sonra Hindistan Supreme Court’u Ocak 2026’da bu kararı bozdu ve kazançların Hindistan’da vergilendirilebilir olduğuna hükmetti. İlk yorumlara göre mahkeme, vergi mukimlik belgesini kötüye kullanmayı önleme kurallarının önüne geçemeyen bir delil olarak değerlendirdi. Kazanılmış hak korumasının gerçek yatırımları koruduğuna, vergiden kaçınmak için tasarlanmış düzenlemelere ise sığınak sunmadığına hükmetti.¹⁷ Dava Mauritius ile ilgili olsa da Singapur yapılarının yöneticileri kararı yakından inceledi. Çünkü kararın yanıtladığı sorular, yani etkin kontrolün nerede bulunduğu, bir vergi mukimlik belgesinin ne kadar ağırlık taşıdığı ve iç hukuktaki kötüye kullanmayı önleme kurallarının anlaşmadaki kazanılmış hak korumasına ne ölçüde uzandığı, Singapur anlaşması kapsamında da aynı şekilde ortaya çıkar. Mumbai mahkemesinin Fullerton kararı bu hükümden önce verilmiştir ve onun ışığında okunmak zorunda kalacaktır.

Notlar

1. IRAS, Agreement between Singapore and India for the Avoidance of Double Taxation, MLI ile birleştirilmiş metin (synthesised text) (iras.gov.sg, Erişim tarihi: Kasım 2026): imza tarihi 24 Ocak 1994, yürürlüğe giriş 27 Mayıs 1994, hüküm doğurma 1 Ocak 1994 (Singapur) ve 1 Nisan 1994 (Hindistan); önceki anlaşma 20 Nisan 1981’de imzalandı (Ek E). ↩
2. IRAS, birleştirilmiş metin, md. 10(2) (gerçek faydalanıcı payların en az %25’ine sahip bir şirketse %10, diğer bütün durumlarda %15) ve md. 11(2) (bir banka veya benzeri finans kuruluşunun verdiği kredilerde %10, diğer bütün durumlarda %15). ↩
3. IRAS, birleştirilmiş metin, 1994 metnindeki md. 13(5): “Gains from the alienation of shares other than those mentioned in paragraph 4 in a company which is a resident of a Contracting State may be taxed in that State.” ↩
4. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek D (29 Haziran 2005’te Yeni Delhi’de imzalanan Protokol), 13. maddenin 4, 5 ve 6. fıkralarının yerine geçen md. 1: bu tür kazançlar “shall be taxable only in that State”; md. 7: 1 Ağustos 2005’te yürürlüğe giriş. ↩
5. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek D, md. 3: işlerin 1. maddeden yararlanma öncelikli amacıyla düzenlendiği durumlarda avantajların reddi; paravan/aracı şirket tanımı; hemen önceki 24 ayda faaliyetlere yapılan toplam yıllık harcama S$200.000 veya Rs 50,00,000’in altındaysa paravan şirket sayılma; tanınmış bir borsada kote ise paravan şirket sayılmama. ↩
6. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek D, md. 6: 1, 2, 3 ve 5. maddeler “shall remain in force so long as”, yani Hindistan–Mauritius anlaşması payların devrinden doğan kazançların yalnızca devredenin mukim olduğu devlette vergilendirilebileceğini öngördüğü sürece yürürlükte kalır. ↩
7. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek C (24 Haziran 2011’de Yeni Delhi’de imzalanan İkinci Protokol), md. 1: yeni 28. madde, 1. fıkra (“of every kind and description” vergilere ilişkin “foreseeably relevant” bilgiler) ve 5. fıkra (“solely because the information is held by a bank, other financial institution, nominee or person acting in an agency or a fiduciary capacity” ret yasağı); ikinci protokole ilişkin not: 24 Haziran 2011’de imzalandı, 1 Eylül 2011’de yürürlüğe girdi, 1 Ocak 2008 veya sonrasında başlayan vergilendirme dönemlerine ilişkin vergilere uygulanır. ↩
8. Protocol amending the India–Mauritius Double Taxation Avoidance Convention, 10 Mayıs 2016’da Port Louis’de imzalandı; 1 Nisan 2017 veya sonrasında edinilen paylardan doğan sermaye kazançlarının kaynakta vergilendirilmesi, önceki yatırımlar için kazanılmış hak koruması ve 31 Mart 2019’a kadar %50’lik geçiş oranı. ↩
9. IRAS, “Singapore and India Sign New Protocol to Update Bilateral Avoidance of Double Taxation Agreement (DTA)”, 30 Aralık 2016 tarihli basın duyurusu: Singapur’un Hindistan Yüksek Komiseri H.E. Mr Lim Thuan Kuan ve Doğrudan Vergiler Merkez Kurulu Başkanı Shri Sushil Chandra tarafından imzalandı; IRAS, birleştirilmiş metin, üçüncü protokole ilişkin not: 27 Şubat 2017’de yürürlüğe girdi, hükümler bu tarihten itibaren hüküm doğurur, 1 Nisan 2017’den itibaren hüküm doğuran 2, 3 ve 4. maddeler hariç; IRAS, “Tax Agreements with India and Uruguay Enter Into Force” (iras.gov.sg, Erişim tarihi: Kasım 2026). ↩
10. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek B (Üçüncü Protokol), md. 2: yeni 4A fıkrası (1 Nisan 2017’den önce edinilen paylar yalnızca mukimlik devletinde vergilendirilebilir), 4B fıkrası (1 Nisan 2017 veya sonrasında edinilen paylar şirketin devletinde vergilendirilebilir) ve 4C fıkrası (1 Nisan 2017 ile 31 Mart 2019 arasında doğan kazançlar iç vergi oranının en fazla %50’si oranında vergilendirilebilir). ↩
11. IRAS, 30 Aralık 2016 tarihli basın duyurusu: “The updated DTA preserves the existing tax exemption on capital gains for shares acquired before 1 April 2017”; 1 Nisan 2017’den itibaren edinilen paylardan doğan sermaye kazançları iki yıllık geçiş döneminde Hindistan iç vergi oranının %50’si oranında vergilendirilir; protokol “stringent substance requirements which are unique to the Singapore-India DTA” şartlarını korur. ↩
12. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek B, md. 3: yeni 24A. madde, 1–5. fıkralar; faaliyetlere yapılan yıllık harcama “for each of the 12-month periods in the immediately preceding period of 24 months” S$200.000 veya Rs 5,000,000’in altındaysa paravan şirket sayılma (4A fıkrası durumları); kote şirketler paravan şirket sayılmaz; 3(b) fıkrası: 4C fıkrası durumları için on iki ay; Ek D, 3. maddeye ilişkin 1 numaralı dipnot: 24 ay “shall be calculated by referring to two blocks of 12 months”. ↩
13. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek B: md. 1 (yeni md. 9(2), karşılık gelen düzeltmeler), md. 4 (2005 Protokolü’nün 1, 3, 5 ve 6. maddelerinin 1 Nisan 2017’den itibaren yürürlükten kaldırılması) ve md. 5 (iç hukuktaki kötüye kullanmayı önleme kurallarına ilişkin yeni 28A. madde). ↩
14. IRAS, birleştirilmiş metin, MLI’ya ilişkin not: 7 Haziran 2017’de imzalandı; Singapur tarafından 21 Aralık 2018’de, Hindistan tarafından 25 Haziran 2019’da onaylandı; Income Tax (Singapore-India) (Avoidance of Double Taxation Agreement) Order 2019, 1 Ekim 2019’da yürürlüğe girdi. ↩
15. IRAS, birleştirilmiş metin, Ek A, yeni 29A. madde: bir avantaj “if it is reasonable to conclude, having regard to all relevant facts and circumstances, that obtaining that benefit was one of the principal purposes of any arrangement or transaction” tanınmaz; 3. bölüm: Singapur’da MLI, 1 Ocak 2020 veya sonrasında ödenen tutarlar üzerinden kaynakta kesilen vergiler için ve diğer vergiler bakımından 1 Nisan 2020 veya sonrasında başlayan bir esas dönemde elde edilen gelirler için hüküm doğurur. ↩
16. Khaitan & Co., Legal 500 / Mondaq, 19 Kasım 2025: mahkeme IRAS ve KPMG belgelerine dayandı, mükellefin paravan veya aracı şirket olmadığına hükmetti ve temel amaç testini (PPT) ticari gerekçe, yönetim ve ekonomik varlık açısından bütüncül biçimde değerlendirdi; yorumcular, mahkemenin kazanılmış hak kapsamındaki payları PPT’nin dışında tutan 2025 tarihli 1 No.lu CBDT Genelgesi’ne atıf yapmadığını belirtir.; Bijal Ajinkya, Avin Jain ve Aanchal Jain (Khaitan & Co.), “Mumbai Tribunal Grants Treaty Exemption to Singapore Company on Sale of Grandfathered Shares; Dismisses Allegations of Conduit Entity and PPT Applicability”, Legal 500 / Mondaq, 19 Kasım 2025, Fullerton Financial Holdings Pte Ltd v ACIT [TS-1458-ITAT-2025] hakkında: mükellefin tamamı Temasek’e ait; 2008’de FICCL’ye yatırım; 2021-22 mali yılında satış; 13(4A). madde uyarınca istisna talep edilen 681 crore INR uzun vadeli sermaye kazancı; idarenin çalışan ve işyeri bulunmadığına ilişkin argümanları. ↩
17. Nexdigm, “Supreme Court Upholds Revenue’s Right To Tax Tiger Global’s Flipkart Exit Gains”, Legal 500 / Mondaq, 22 Ocak 2026: Supreme Court vergi idaresinin temyizini kabul etti ve Delhi High Court kararını bozdu; vergi mukimlik belgesinin (TRC) delil değeri vardır, ancak “does not override anti-avoidance provisions”; kazanılmış hak koruması “protects genuine investments” ve vergiden kaçınma amaçlı düzenlemelere genel bir bağışıklık tanımaz; Mauritius’ta faaliyet, çalışan ve karar alma bulunmamasına vurgu; Business Today, “Tiger Global Flipkart exit: what the Supreme Court ruling means for cross-border tax rules”, 17 Ocak 2026: Delhi High Court 2024’te yatırımcı lehine karar vermişti; haber tarihinde gerekçeli karar henüz beklenmekteydi. Supreme Court of India, Authority for Advance Rulings (Income Tax) v Tiger Global International II Holdings. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.