Büyük Buhran ve 1932 birleşmesi

PDF sürümünü okuyun (9 sayfa)

Para kurulu düzeninde bankacılık

Çinli bankalar, kendilerine hiçbir koruma sağlamayan bir para sistemi içinde faaliyet gösteriyordu. Para kurulu düzeninde yerel para ancak sterlin rezervleriyle tamamen karşılandığı ölçüde var olabiliyordu. Kurul sterlin karşılığında banknot ihraç ediyordu. Bankalara kredi veremiyor, onları denetleyemiyordu. Huff bu düzeni klasik altın standardının uç bir biçimi olarak niteler. Bu düzende ödemeler dengesindeki bir açık, para arzında anında bir daralmaya dönüşüyordu. Malaya’da parasal taban 1919 ile 1922 arasında neredeyse yarı yarıya, 1929 sonundan itibaren iki yıl içinde ise üçte bir oranında daraldı.¹

Avrupa kambiyo bankaları Londra’daki ya da Hong Kong’daki genel merkezlerine dayanabiliyordu. Bu merkezler toptan kredi piyasalarına erişebiliyor ve şubeleri için bir merkez bankası gibi davranabiliyordu. Çinli bankalar ise yalnızca kendi kaynaklarına güvenmek zorundaydı. Bu nedenle normalde mevduatlarının yaklaşık yarısını likit tutuyor ve bu fonları Avrupa bankalarına yatırıyorlardı. Huff, Çinli bankaların topladığı finansmanın yarısına yakınının salt likidite olarak kaldığı sonucuna varır.² Bu tür bir ihtiyatlılık olağan zamanlarda mevduat sahiplerini korudu. Ancak bankaları küçük tuttu ve yerel tasarrufların bir kısmını rakipleri olan Avrupa kurumlarına aktardı.

Malaya’daki bunalım

Büyük Buhran Malaya’yı olağanüstü bir şiddetle vurdu. Ülkenin dış ticaret hadleri 1925 ile 1929 arasında yarıdan fazla düştü ve 1932’ye kadar bir kez daha yarıdan fazla geriledi. Reel döviz kuru ise 1929 ile 1932 arasında iki katından fazla yükseldi. Huff’ın tanımına göre bu, keskin bir reel devalüasyona işaret eder. Huff’ın 1929 = 100 olan endeksinde dış ticaret hadleri 1925’te 244,2, 1932’de 47,1 düzeyindeydi.³ Kauçuk plantasyonları, küçük üreticiler, tüccarlar ve onların satın alma gücüne bağımlı imalatçılar hep birlikte zarar gördü.

Çinli bankalar da genel sıkıntıdan payını aldı. 1929 sonunda 37,0 milyon Straits doları olan mevduatları 1932’ye kadar yaklaşık beşte bir azaldı. Aynı dönemde aktifleri yüzde 22 geriledi. İktisatçı S. Y. Lee 1966’da yerel Çinli bankaların neredeyse tamamının ve bazı yabancı bankaların mali güçlük içinde olduğunu yazdı.⁴

Sterlin altından ayrılıyor

Belirleyici darbe döviz piyasalarından geldi. Britanya Eylül 1931’de altın standardını terk ettiğinde para kurulu Straits dolarını da beraberinde götürdü. Guldene bağlı Hollanda Doğu Hint Adaları ile gümüş standardındaki Hong Kong ise sterlinle birlikte devalüe etmedi. Ho Hong Bank’ın ve Oversea-Chinese Bank’ın bu topraklardaki şubeleri yerel para cinsinden mevduat toplamış ve bunları büyük ölçüde Straits dolarına çevirmişti. Straits doları gulden ve Hong Kong doları karşısında düştüğünde yükümlülükleri varlıklarını aştı.⁵

Zararlar bankaların sermayesine oranla büyüktü. Malaya bankacılığına ilişkin bir tarih çalışması, Ho Hong Bank’ın 1930 sonrasındaki kur zararlarını 2 milyon doların üzerinde gösterir. Mevduat sahipleri hızla tepki verdi: 1931 sonu ile 1932 ortası arasında Ho Hong Bank’taki mevduat yarı yarıya azaldı, Oversea-Chinese Bank’taki mevduat ise yüzde 30 düştü. Oversea-Chinese Bank ayrıca Rangoon şubesinde bir mevduat hücumuyla karşılaştı. Huff korunmasız döviz pozisyonlarını temel bir hata olarak niteler. Zararların duyulmasının tetiklediği para çekişleri bu hatayı daha da ağırlaştırdı.⁶

Tan Kah Kee’ye yönelik risk

İkinci bir zaaf kredi portföylerindeydi. Üç Hokkien bankasının üçü de tek bir borçluya, Tan Kah Kee’ye yüksek tutarlarda kredi vermişti. Kauçuk kralı ve imalatçı Tan, işletmeleri sayesinde “Malaya’nın Henry Ford’u” unvanını kazanmıştı. 1890’da Singapur’a gelmiş, kauçuk plantasyonları, fabrikalar, gayrimenkul ve denizcilikten oluşan bir holding kurmuştu. 1931’e gelindiğinde Malaya’da ve şirketlerinin ihracat yaptığı Asya pazarlarında talebin daralması imalat işini ciddi sıkıntıya sokmuştu. Kauçuk fiyatlarındaki düşüş ise plantasyonlarının değerini azaltmıştı.⁷

Bu yoğunlaşma, lehçe bankasının bizzat kendisinin ürünüydü. Tan, kuşağının en önde gelen Hokkien önderiydi ve bankaların yöneticilerine evlilik ve iş bağlarıyla bağlıydı. Chinese Commercial Bank’ın başkan yardımcısı Lee Kong Chian, 1915’te Tan’ın şirketine katılmış ve 1920’de kızıyla evlenmişti. Her banka Tan’ı bir kişi olarak iyi tanıyordu, ama hiçbiri onun toplam borcunu göremiyordu. Dönemin bankacılarından Yap Pheng Geck, yerel bankaların Tan’a hep birlikte fazla kredi verdiklerini ancak 1931’de fark ettiklerini sonradan hatırlayacaktı.⁸ Kişisel güven, bankacılara Tan’ın dürüst olup olmadığını söylüyordu. Başka herkese ne kadar borçlu olduğunu ise ancak bilançosunun bütününe bakmak söyleyebilirdi.

Birleşme

Hokkien topluluğunun yanıtı birleşme oldu. Kendi başına ayakta kalamayan Oversea-Chinese Bank, Ho Hong Bank ile birleşmeyi önerdi. Ardından daha güçlü olan Chinese Commercial Bank da plana dahil edildi. OCBC’nin kendi tarihi birleşmeye önderlik etme rolünü o sırada Chinese Commercial Bank’ın başkan yardımcısı olan Lee Kong Chian’a verirken, bir başka kaynak başrolü Oversea-Chinese Bank’tan Tan Ean Kiam’a atfeder. Kamuoyuna yapılan duyuru, yöneticilerin ve pay sahiplerinin ortak arzusundan söz ediyordu. Gerçekte ise üç bankadan ikisi ciddi sıkıntı içindeydi.⁹

Yeni Oversea-Chinese Banking Corporation, 31 Ekim 1932’de 10 milyon dolar ödenmiş sermayeyle kuruldu. Ulusal Kütüphane, kayıtlı sermayesini 40 milyon dolar olarak verir.¹⁰ Kaynaklar sonraki adımlarda ayrışır. Bir kaynak birleşme sözleşmesini 14 Aralık 1932’ye, Ho Hong’un birleştirilmesini 31 Aralık 1932’ye tarihlendirir. Faaliyete başlama tarihi ise bir kaynakta 2 Ocak 1933, bir başkasında Şubat 1933 olarak verilir.¹¹ En makul okuma şudur: şirket ekimde kuruldu, işletmelerin devri aralıkta kararlaştırıldı ve birleşik banka 1933’ün başında kapılarını açtı.

Yeni bankayı, üç Hokkien bankasını kurmuş olan kişiler yönetti. Lee Kong Chian 1932’de başkan yardımcısı, 1938’de başkan oldu ve bu görevi 1967’deki ölümünden kısa bir süre öncesine kadar sürdürdü (başka bir kaynağa göre ölümüne kadar). Chinese Commercial Bank’ta önce memur, sonra sekreter yardımcısı olan genç Tan Chin Tuan, 1933’te birleşik bankanın müdürlüğüne atandı. Bankaya ipotek edilmiş gayrimenkulleri yöneten bir bağlı şirket olan Eastern Realty Company’nin sorumluluğunu da üstlendi.¹² Bu ayrıntı çok şey anlatır, çünkü birleşik bankanın aktiflerinin önemli bir kısmı, artık ödeme yapamayan borçlulardan devralınan gayrimenkullerden oluşuyordu. Banka, değerler toparlanana kadar bu varlıkları yönetecek uzman bir yapıya ihtiyaç duyuyordu.

Birleşme, banka ile kurucularının iş imparatorlukları arasındaki ilişkiyi de değiştirdi. Ho Hong grubu denizcilik, pirinç, yağ fabrikaları ve çimentoyu kapsayan Lim Peng Siang, 1931’de denizcilik işlerini 900.000 Straits doları karşılığında Straits Steamship Company’ye sattı ve elde ettiği gelirle yağ fabrikalarını yeniden yapılandırdı. 1918’de 1 milyon Straits dolarını aşan bir yatırımla Ulu Pandan’da açılan çimento fabrikası 1932’de kapandı. 1936’da Ho Hong Steamship Company’nin paylarının çoğunu OCBC’ye sattı.¹³ Bu süreç, Büyük Buhran’ın kendi bankasına sahip tüccar grubu modelini nasıl çözdüğünü gösterir. Banka daha güçlü kurum hâline geldi ve bazı durumlarda kurucuların işletmelerinden geriye kalanların sahibi oldu.

Son kredi mercii olmadan bankacılık

Huff’ın krize ilişkin değerlendirmesine göre, bankaların döviz pozisyonlarını ve büyük borçlulara yönelik toplam risklerini izleyebilen bir düzenleyici, Malaya’daki Çin bankacılığının neredeyse sistemik bir çöküşe dönüşen sürecini muhtemelen önleyebilirdi. Huff bir paradoksa da dikkat çeker. Çinli bankaların merkez bankası yokluğunda tuttukları büyük rezervler, kısmen merkez bankasının yerini tutuyordu. Büyük Buhran sırasında Malaya ve Filipinler’deki Çinli bankalardan yalnızca biri tamamen battı.¹⁴ Birleşmenin kendisi de özel bir son kredi mercii operasyonuydu. Daha sağlam banka ve topluluğun önderleri, zayıf bankaların zararlarını üstlendi. Böylece hiçbir mevduat hücumu Hokkien bankacılık sisteminin tamamını çökertemedi.

Sömürge devleti krizin ardından bir bankacılık kanunu çıkarmadı. Malaya, para kurulu sisteminde temkinli reformlar yolunu seçti ve etkili bankacılık düzenlemesini ancak 1950’lerde getirdi.¹⁵ C. Kısım, V. Bölüm, bu reformlardan Singapur Para Otoritesi’ne (MAS) uzanan yolu izler.

Notlar

1. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 3: yerel yüksek güçlü para ancak döviz rezervleriyle yüzde 100 karşılandığı takdirde var oluyordu; para kurulları “could not act as a lender of last resort, nor did they regulate the banking system” ve “amounted to an extreme version of the classical gold standard”; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 4: parasal taban “contracted by almost a half between 1919 and 1922 and by a third in the two years beginning at the end of 1929”. ↩
2. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 9: her Çinli banka yalnızca kendi kaynaklarına güvenmek zorundaydı; Çinli bankalar “normally kept 50 per cent of their deposits liquid and in Malaya deposited these with European banks”, bu bankalar ise dış toptan kredi piyasasına erişebiliyordu; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 9: “Something like half of the finance mobilized by Chinese banks ended up as no more than liquidity.”. ↩
3. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 11: Malaya’nın dış ticaret hadleri “more than halved between 1925 and 1929 and by 1932 had more than halved again”; “Between 1929 and 1932 Malaya’s real exchange rate more than doubled”, reel döviz kurundaki artış “a real devaluation” anlamına geliyordu; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, tablo 1, s. 20: Malaya dış ticaret hadleri (1929 = 100): 1925’te 244,2, 1932’de 47,1. ↩
4. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, tablo 2, s. 21 (Boğaz Yerleşimleri’nde kurulmuş bankaların mevduatı, 1929’da 37,0 milyon Straits doları; 1932’de endeks 81,6) ve s. 6 ile 13 (mevduat 1929’dan 1932’ye “by almost a fifth” düştü; aktifler “declined by fully 22 per cent”, B. K. Short, “Indigenous banking in an early period of development: the Straits Settlements, 1914–1940”, Malayan Economic Review, cilt 16, 1971, s. 62’ye atıfla); W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 13, S. Y. Lee, “The development of commercial banking in Singapore and the states of Malaya”, Malayan Economic Review, cilt 11, 1966, s. 89’dan alıntıyla: “practically all the local Chinese banks as well as some overseas banks were in financial difficulty”. ↩
5. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 13–14: “In September 1931, when Britain left the gold standard, so too, under the currency board system, did Malaya. But Indonesia, linked to the guilder, and Hong Kong, on the silver standard, did not devalue along with Britain.”; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14: şubeler “had taken deposits in Hong Kong and Indonesian currency but apparently converted these mostly into Straits dollars”, dolayısıyla altından ayrılma “left them with greater liabilities than assets”. ↩
6. Saran Singh, “A Brief History of Banks in the Straits Settlements and Malaysia 1840–1986 (Part II)”, 2011: Ho Hong Bank 1930’dan sonra kur işlemlerinde 2 milyon doların üzerinde zarar etti; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 13–14: “Between the end of 1931 and mid-1932 deposits in the Ho Hong Bank halved and in the Oversea-Chinese Bank fell by 30 per cent”; Oversea-Chinese Bank “experienced a run on its Rangoon office” (Short, 1971’e atıfla); W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14: “The Chinese banks’ unhedged foreign exchange portfolios were an elementary mistake.”. ↩
7. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14: “all three Chinese banks had lent heavily to a single borrower, Tan Kah Kee”, imalatta da o kadar etkin bir kauçuk kralıydı ki “to be called the ‘Henry Ford of Malaya’”; Wikipedia, “Tan Kah Kee” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 21 Ekim 1874’te Fujian’ın Jimei kentinde doğdu; 1890’da Singapur’a taşındı; kauçuk plantasyonları, imalat, gayrimenkul ve denizcilik faaliyetlerinden oluşan bir holding kurdu; 12 Ağustos 1961’de öldü; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14: 1931’e gelindiğinde talepteki daralma Tan’ın imalat imparatorluğunun “was in serious trouble” olduğunu açıkça gösterdi, düşük kauçuk fiyatları ise kauçuk varlıklarının değerini azalttı. ↩
8. Wikipedia, “Lee Kong Chian” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 18 Ekim 1893’te Fujian’ın Nan’an kentinde doğdu; 1915’te Tan Kah Kee’nin şirketine katıldı; 1920’de Tan’ın kızı Tan Ai Leh ile evlendi; Chinese Commercial Bank başkan yardımcısı; 1932’den itibaren OCBC başkan yardımcısı ve 1938’den itibaren başkanı; 2 Haziran 1967’de öldü; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14, Yap Pheng Geck, Scholar, Banker, Gentleman Soldier, 1982, s. 31’den alıntıyla: “The local [Chinese] banks found that collectively, they had lent him [Tan] too much”. ↩
9. OCBC, “Milestones” (ocbc.com, Erişim tarihi: Kasım 2026): 1932’de üç öncül banka Büyük Buhran sırasında birleşti, “with Lee Kong Chian leading the amalgamation”; Wikipedia, “OCBC Bank” (Erişim tarihi: Kasım 2026): Lee Kong Chian merkezi bir rol oynadı; Oversea-Chinese Bank’ın kurucu ortağı ve genel müdürü Tan Ean Kiam birleşmeye önderlik etti; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 13: kamuoyuna yapılan açıklama “referred to merger and the ‘mutual desire of directors and shareholders’, in fact two of the three banks were in considerable distress”. ↩
10. National Library Board, Singapore Infopedia, “Oversea-Chinese Banking Corporation” (SIP_2018-04-04_094138): 31 Ekim 1932’de 40 milyon Straits doları kayıtlı ve 10 milyon Straits doları ödenmiş sermayeyle kuruldu; birleşme sözleşmesi 14 Aralık 1932’de imzalandı; faaliyetler 2 Ocak 1933’te başladı. ↩
11. Wikipedia, “OCBC Bank” (Erişim tarihi: Kasım 2026): üç banka 31 Ekim 1932’de birleşti; Saran Singh, “A Brief History of Banks in the Straits Settlements and Malaysia 1840–1986 (Part II)”, 2011: yeni bankanın ödenmiş sermayesi 10.000.000 dolar; Saran Singh, “A Brief History of Banks in the Straits Settlements and Malaysia 1840–1986 (Part II)”, 2011: birleşme sözleşmesi 14 Aralık 1932; Ho Hong 31 Aralık 1932’de OCBC ile birleştirildi; Wikipedia, “Ho Hong Bank” (Erişim tarihi: Kasım 2026): OCBC 2 Ocak 1933’te faaliyete başladı; Wikipedia, “OCBC Bank” (Erişim tarihi: Kasım 2026): banka Şubat 1933’te faaliyete başladı. ↩
12. Wikipedia, “OCBC Bank” (Erişim tarihi: Kasım 2026): Lee Kong Chian 1932’den itibaren başkan yardımcısı, 1938’den 1967’deki ölümünden kısa bir süre öncesine kadar başkandı; Wikipedia, “Lee Kong Chian” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 1938’den ölümüne kadar başkan; ISEAS, “Biographical Notes: Tan Chin Tuan (1908–2005)”, 2023, s. 1: Tan, Eylül 1926’da Chinese Commercial Bank’ın sekreter yardımcısıydı; 1933’te birleşmenin ardından OCBC müdürü olarak seçildi; bankaya ipotek edilmiş gayrimenkulleri yöneten OCBC bağlı şirketi Eastern Realty Company Limited’in yönetimini üstlendi. ↩
13. Wikipedia, “Lim Peng Siang” (Erişim tarihi: Kasım 2026): Ho Hong Portland Cement Works, 1918’de 1 milyon Straits dolarını aşan bir yatırımla Ulu Pandan’da açıldı ve 1932’de kapandı; 1931’de denizcilik işlerini 900.000 Straits doları karşılığında Straits Steamship Company’ye sattı ve Ho Hong Oil Mills’i yeniden yapılandırdı; 1936’da Ho Hong Steamship Company Ltd.’nin paylarının çoğunu Oversea Chinese Banking Corporation’a sattı. ↩
14. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 14–15: bir düzenleyici “would have been able to monitor the banks’ foreign exchange positions and have had a knowledge of their loan portfolios as a whole”, bu da muhtemelen “a near systemic collapse in Malaya’s Chinese banking sector” durumunu önleyebilirdi; W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 13: büyük rezervler, merkez bankasının yokluğunda ihtiyatlı bir tepkiye işaret eder; “In the 1930s depression only one of the Malayan and Philippines Chinese banks failed entirely”. ↩
15. W. G. Huff, “Currency Boards and Chinese Banking Development”, 2003, s. 17–18: savaştan sonra Malaya “a more cautious … policy of reforms in the 1950s to the currency board system and introduction of effective regulatory measures” izledi (P. J. Drake, Financial Development in Malaya and Singapore, 1969, s. 69–72’ye atıfla). ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.