Denetim anlayışı: ihtiyat ve itibar

PDF sürümünü okuyun (7 sayfa)

Sıkı kabul ve BCCI’ın reddi

Genç Otorite’nin denetim yaklaşımı, henüz bir geçmiş performansa sahip olmamasıyla biçimlendi. Lee Hsien Loong bu yaklaşımı daha sonra “sıkı bir kabul politikası, yüksek ihtiyati gereklilikler ve titiz bir uygulama üzerine kurulu” olarak özetledi. Otorite sistemik istikrarı korumayı, tek tek kurumları batmaktan korumayı ve kamuoyunu ve yatırımcıları kayıplardan korumayı amaçlıyordu. Bu yaklaşım, uluslararası finans kuruluşları ve onların ana ülke düzenleyicileri nezdinde güvenilirlik kazanmak için gerekli görülüyordu.¹

En çok anılan örnek Bank of Credit and Commerce International’dır. Otorite, ısrarlı lobi faaliyetlerine rağmen BCCI’ın Singapur’a girişine izin vermedi. Banka daha sonra küresel ölçekte bir dolandırıcılık skandalı içinde çöktüğünde Singapur bunun sonuçlarından etkilenmedi. Olay, Otorite’nin titiz ve tavizsiz bir düzenleyici olarak itibarını yükseltti.² Aynı zamanda finans merkezinin tarihi boyunca tekrarlanan bir örüntü oluşturdu. Otorite, kabul ettiği kurumların kalitesini bir ulusal itibar meselesi olarak gördü ve bu itibarı korumak için iş kaybetmeyi göze aldı.

1985 Pan-Electric krizi

Sıkı yaklaşım bile her başarısızlığı önleyemedi. 30 Kasım 1985’te oteller, gayrimenkul ve denizcilik alanlarında faaliyet gösteren bir holding şirketi olan Pan-Electric Industries çöktü ve kayyım yönetimine alındı. Şirketin 35 bankaya 453 milyon dolar borcu ve aracı kurumlarla 160 milyon dolarlık yerine getirilmemiş vadeli sözleşmesi vardı. Borsa 2–4 Aralık 1985 arasında kapalı kaldı. Bu sürede Otorite, dört büyük yerel bankanın üstlendiği 180 milyon dolarlık bir kredi limiti biçiminde bir kurtarma fonu (lifeboat) oluşturdu. Buna aracı kurumlara verilen kredilerin geri çağrılmasına yönelik üç aylık bir moratoryum eşlik etti.³

Lee Hsien Loong bunu Otorite’nin “tek büyük başarısızlığı” olarak nitelendirdi. Otorite buna yanıt olarak Menkul Kıymetler Sektörü Kanunu’nu (Securities Industry Act) yeniden düzenledi ve borsa ile menkul kıymetler sektörü üzerindeki denetimini sıkılaştırdı. Daha sıkı yaklaşım finans sektörünün diğer alanlarına da yayıldı ve 1997’ye kadar sürdü.⁴ D. Kısım’ın II. Bölümü borsaların düzenlenmesine ve Otorite’nin kriz yönetimini bir kez daha sınayan 1995’teki Barings çöküşüne geri döner.

1997 sonrasındaki değişim

Otorite 1997’den itibaren politika çerçevesinin tamamını gözden geçirdi. Bu inceleme denetimde vurgunun köklü biçimde değişmesine yol açtı. Otorite, kurumların “herkese aynı kalıbı uygulayan” düzenlenmesinden riske odaklı denetime, ürünlerin esasa dayalı düzenlenmesinden ise kamuyu aydınlatmaya dayalı bir rejime geçti. Aynı zamanda rekabeti canlandırmak için finans sektörüne girişi serbestleştirdi. D. Kısım’ın IV. Bölümü bu süreci anlatır. Başkan değişimi denizcilikten alınma bir benzetmeyle açıkladı: tek amacı gemisini korumak olan bir kaptan limandan hiç ayrılmazdı.⁵

Reform ihtiyat taahhüdünü korurken Otorite’nin bu hedefe ulaşmak için kullandığı yöntemleri yeniledi. Otorite riske odaklı konsolide denetim, uyumlaştırılmış düzenleme, sağlam kurumsal yönetim ve etkin piyasa disiplini üzerine kurulu bir çerçeve açıkladı. Ayrıca lisans rejimlerinden oluşan dağınık yapının yerine, yeni Menkul Kıymetler ve Vadeli İşlemler Kanunu (Securities and Futures Act, SFA) kapsamında sermaye piyasası aracıları için tek ve modüler bir rejim ve finansal danışmanlar için tek bir rejim getirmeyi hedefledi.⁶ E. Kısım’ın I. Bölümü bu kanunları inceler.

Batma riskinin azaltılması

Otorite denetim anlayışını 19 Nisan 2004’te yayımlanan Objectives and Principles of Financial Supervision in Singapore (Singapur’da finansal denetimin amaçları ve ilkeleri) başlıklı monografide ortaya koydu. Finansal istikrarı hedeflerken her finansal kuruluşun batmasını önlemeyi amaçlamadığını belirtti. Tüketicilerin kendi finansal kararlarından esas olarak kendilerinin sorumlu olduğunu da vurguladı ve kendi yaklaşımını “proaktif ve riske odaklı” olarak tanımladı.⁷

İlk kez Nisan 2007’de yayımlanan ve Mart 2024’te revize edilen etki ve risk değerlendirmesi çerçevesi bu noktayı geliştirir. Çerçeveye göre “sıfır başarısızlık” rejimi finansal kuruluşlara aşırı bir düzenleyici yük getirir ve finansal sistemin etkinliğini bozabilir. Otorite, uygun olduğu ve etkili olmasının muhtemel olduğu durumlarda daha yoğun denetimle batma riskini ve etkisini azaltmayı amaçlar. Denetimin yoğunluğu, bir kurumun batması hâlinde yaratacağı etkiye ve değerlendirilen riskine bağlıdır. Otorite bu riski, CRAFT olarak bilinen Kapsamlı Risk Değerlendirme Çerçevesi ve Teknikleri (Comprehensive Risk Assessment Framework and Techniques) aracılığıyla değerlendirir.

Aynı belge, risk gözetiminin birincil sorumluluğunu her kurumun yönetim kuruluna ve üst yönetimine verir. Kurumun risklerini yöneten süreçlerden ve kontrollerden, mevzuata uyumdan ve müşterilere adil davranılmasından onlar sorumludur.⁸ Üst düzey yöneticilerin bireysel sorumluluğuna yapılan vurgu, E. Kısım’ın I. Bölümü’nde ele alınan bireysel hesap verebilirlik ve davranış rehberlerinin habercisidir.

Kanuni bir öncelik olarak itibar

Kanun’un güncel metni, Otorite’nin rolleri arasındaki dengeyi açıkça ortaya koyar. 4(1). madde dört temel amaç sayar: fiyat istikrarı, sağlam bir finans merkezi ve finansal istikrar, resmî döviz rezervlerinin ihtiyatlı yönetimi ve Singapur’un uluslararası alanda rekabetçi bir finans merkezi olarak büyümesi. 4(1A). madde, sağlam bir finans merkezi ve finansal istikrar amacının, Singapur’u rekabetçi bir finans merkezi olarak büyütme amacına üstün geleceğini öngörür.⁹

Bu öncelik kuralı, Otorite’nin BCCI’ın reddinden beri uyguladığı bir ilkeyi hukuka aktarır. Kendi finans merkezini tanıtmakla da görevli bir düzenleyici, açık bir çıkar çatışmasıyla karşı karşıyadır. Singapur bu çatışmayı tanıtımı sağlamlığa tabi kılarak çözdü. E. Kısım’ın VI. Bölümü’nde incelenen ve 1MDB’den 2023’teki kara para aklama davasına uzanan dürüstlük sarsıntıları, Otorite’nin merkezin itibarına verilen zararı ne kadar ciddiye aldığını gösterir. Aynı zamanda bu çatışmanın hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadığını da gösterir.

Notlar

1. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 2: MAS’ın yaklaşımı “was centred on a strict admission policy, high prudential requirements, and rigorous enforcement”; tek tek kurumları batmaktan, kamuoyunu ve yatırımcıları kayıplardan korumayı amaçladı; bu yaklaşım “necessary to establish credibility with international financial institutions and their home regulators” idi. ↩
2. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 2: Singapur “had been spared the fallout from the collapse of BCCI because MAS had steadfastly refused BCCI entry despite persistent lobbying”; bu da MAS’ın “as a thorough and uncompromising regulator” itibarını yükseltti. ↩
3. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 2: Pan-El “was a holding company with interests in hotels, property and marine operations”; “MAS closed the stock exchange for 3 days while a lifeboat fund was organised”. Barbara Quek, “The Making of the Monetary Authority of Singapore”, BiblioAsia, Ekim–Aralık 2022: Pan-Electric 30 Kasım 1985’te çöktü ve kayyım yönetimine alındı; 35 bankaya 453 milyon dolar borç ve 160 milyon dolarlık yerine getirilmemiş vadeli sözleşmeler; borsa 2–4 Aralık 1985 arasında kapalı kaldı; dört büyük yerel bankanın (Big Four) üstlendiği 180 milyon dolarlık kurtarma fonu; aracı kurumlara verilen kredilerin geri çağrılmasına üç aylık moratoryum. ↩
4. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 2: “we did have one major failure – the Pan-El crisis in 1985”; MAS Securities Industry Act’i yeniden düzenledi ve denetimi sıkılaştırdı; daha sıkı yaklaşım “permeated beyond the securities industry to other parts of the financial sector, and continued right up to 1997, when we shifted course”. ↩
5. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 5: “if the sole objective of a captain is to protect his ship, then his vessel would never leave port”; s. 3: “In 1997, we began a comprehensive review of MAS’ policy framework and approach, which has led to fundamental changes”; s. 4: 1998’den beri “fundamental shift in emphasis away from ‘one-size-fits-all’ regulation of institutions to risk-focused supervision, and from merit-based regulation of products to a disclosure-based regime”; finans sektörüne girişi serbestleştirme programı. ↩
6. Lee Hsien Loong, MAS 30. Yıl Konferansı’nda yapılan konuşma, 20 Temmuz 2001, BIS Review 67/2001, s. 5: “risk-focussed, consolidated supervision; harmonised regulation; sound corporate governance; and effective market discipline” unsurları; “a single, modular licensing regime” içeren yeni Securities and Futures Act; tek bir lisans rejimi öngören Financial Advisers Act. ↩
7. Monetary Authority of Singapore, “MAS spells out its supervisory approach”, basın duyurusu, 19 Nisan 2004, Objectives and Principles of Financial Supervision in Singapore başlıklı monografinin duyurusu: “In seeking financial stability, MAS does not aim to totally prevent failure of any financial institution”; “Consumers bear principal responsibility for their financial decisions”; “MAS’ approach is proactive and risk focused”. ↩
8. Monetary Authority of Singapore, MAS’ Framework for Impact and Risk Assessment of Financial Institutions, Nisan 2007 (Mart 2024’te revize edildi), par. 1.2, 2.4 ve 2.7: bir kurumun riskini değerlendirmek için Comprehensive Risk Assessment Framework and Techniques (CRAFT) kullanımı; yönetim kurulu ve üst yönetim “play the central role in maintaining adequate risk oversight”, süreçlerden ve kontrollerden, mevzuata uyumdan ve müşterilere “in a transparent and fair manner” davranılmasından sorumludur. Ayrıca bkz. Monetary Authority of Singapore, MAS’ Framework for Impact and Risk Assessment of Financial Institutions, Nisan 2007 (Mart 2024’te revize edildi), par. 2.3: “MAS does not aim to prevent all failures. A ‘zero failure’ regime would place an excessive regulatory burden on financial institutions and could impair the efficiency of the financial system”; MAS “to reduce the risk and impact of failure of institutions or of inappropriate behaviour through increased supervision where it is both appropriate and likely to be effective” amacını güder. ↩
9. Monetary Authority of Singapore Act 1970 (LawPlayer’da yayımlanan güncel revize metin, erişim tarihi: Kasım 2026), s. 4(1) (dört temel amaç) ve s. 4(1A) (s. 4(1)(b)’deki amaç s. 4(1)(d)’deki amaca üstün gelir); s. 4(2)(b): “conduct integrated supervision of the financial services sector and financial stability surveillance”. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.