Tahkim yeri olarak Singapur: mahkemeler ve tenfiz

PDF sürümünü okuyun (6 sayfa)

Mahkeme müdahalesini asgaride tutma politikası

Bir tahkim yerinin çekiciliği büyük ölçüde mahkemelerine bağlıdır. Singapur mahkemeleri rollerini tutarlı biçimde destek ve sınırlı denetim olarak tanımlamıştır. 9 Mayıs 2007’de karara bağlanan Soh Beng Tee & Co Pte Ltd v Fairmount Development Pte Ltd davasında İstinaf Mahkemesi (Court of Appeal), tahkim sürecinin özerkliğini vurguladı ve saldırgan bir müdahalenin gecikmeyi ve dayanaksız itirazları teşvik edeceği uyarısında bulundu. Doğal adalet ilkelerinin ihlal edildiğini ileri süren bir taraf, ihlal edilen kuralı belirlemeli, kuralın nasıl ihlal edildiğini göstermeli ve hakem kararıyla nedensellik bağının yanı sıra fiilî bir zararı da ispat etmelidir.¹

Bu ölçülülük, Singapur tahkim yerinin ayırt edici özelliği hâline gelmiştir. Uluslararası Tahkim Kanunu hukuki meselelere ilişkin genel bir istinaf yolu içermediği için bir taraf, hakem kararının esastan yeniden açılmayacağını bekleyebilir. 2025 reform tartışması, bazı kullanıcıların hukuki meselelerde sınırlı ve tarafların seçimine bağlı bir istinaf yolunu memnuniyetle karşılayacağını gösterdi. Bu, Singapur’u İngiliz modeline yaklaştırırdı.

Mahkeme yargılamasının durdurulması ve tahkime elverişlilik

Bir tahkim yerinin ilk sınavı, taraflardan biri tahkim şartını görmezden gelip mahkemede dava açtığında gelir. 26 Ekim 2015’te karara bağlanan Tomolugen Holdings Ltd v Silica Investors Ltd davasında İstinaf Mahkemesi, 6. madde uyarınca yargılamanın durdurulmasını değerlendiren bir mahkemenin, geçerli bir tahkim anlaşmasının var olduğuna ve uyuşmazlığı kapsadığına yalnızca ilk bakışta (prima facie) ölçüsüne göre kanaat getirmesinin yeterli olduğuna hükmetti. Mahkeme ayrıca Şirketler Kanunu kapsamındaki azınlık pay sahiplerine haksız muamele (minority oppression) taleplerinin kural olarak tahkime elverişli olduğuna karar verdi. Çünkü bu talepler pay sahiplerinin ticari beklentileriyle ilgilidir ve tasfiyede söz konusu olan kamu yararlarını ilgilendirmez.² Karar, pay sahipleri sözleşmeleri çoğu zaman tahkim şartı içeren ortak girişimler ve aile holding şirketleri için önemlidir.

6 Ocak 2023’te karara bağlanan Anupam Mittal v Westbridge Ventures II Investment Holdings davasında İstinaf Mahkemesi tahkime elverişlilik yaklaşımını inceltti. Tahkim anlaşmasına uygulanan hukuka göre tahkime elverişli olmayan bir uyuşmazlık Singapur’da görülmez. Aynı durum Singapur hukukuna göre tahkime elverişli olmayan bir uyuşmazlık için de geçerlidir. Çünkü her iki sonuç da 11. madde anlamında kamu düzenine aykırı olur. Somut olayda mahkeme, tahkim anlaşmasına Singapur hukukunun uygulandığını tespit etti. Bu nedenle Hintli pay sahibinin Ulusal Şirketler Hukuku Mahkemesi (National Company Law Tribunal) önünde başlattığı yargılama anlaşmayı ihlal ediyordu.³ Dava, Singapur mahkemelerinin tahkim anlaşmalarını bir tarafın kendi ülkesindeki paralel yargılamalara karşı nasıl koruduğunu gösterir.

Tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk

Tahkim anlaşmasının kendisine hangi hukukun uygulanacağı, ana sözleşmenin, tahkim yerinin ve tarafların çoğu zaman farklı hukuk sistemlerine ait olduğu Asya’daki işlemlerde tekrar tekrar karşılaşılan bir sorudur. 9 Kasım 2016’da karara bağlanan BCY v BCZ davasında Yüksek Mahkeme (High Court), açık seçim, örtülü seçim ve en yakın bağlantı şeklinde üç aşamalı bir test uyguladı. Ana sözleşme için seçilen hukukun, tahkim yeri başka bir ülkede olsa bile, tahkim anlaşmasına uygulanacak hukukun güçlü bir göstergesi olduğuna hükmetti.⁴ 2025 kamuoyu görüşü, içtihatla oluşturulan bu kuralın, muhtemelen 2025 tarihli İngiliz Kanunu’nu izleyerek, kanuni bir kurala yerini bırakıp bırakmaması gerektiğini sordu.

İptal: sebepler ve sınırları

Singapur’da verilen bir hakem kararına yalnızca Singapur mahkemelerinde ve yalnızca sınırlı sebeplerle itiraz edilebilir. Bu sebepler Model Kanun’un 34. maddesindeki sebeplerdir. Aralarında ehliyetsizlik, anlaşmanın geçersizliği, bildirim yapılmaması, yetki aşımı, hakem heyetinin usulsüz oluşumu ve kamu düzeni bulunur. 24. madde iki sebep daha ekler: hile veya rüşvetle elde edilen ya da bunlardan etkilenen bir hakem kararı ve bir tarafın haklarına zarar veren doğal adalet ilkeleri ihlali.⁵

Mahkemeler bu sebepleri sıkı biçimde uygular. Coal & Oil Co LLC v GHCL Ltd davasında Yüksek Mahkeme, tek hakem kararı son beyanlardan yaklaşık on dokuz ay sonra vermiş olmasına rağmen bir kömür tedarik sözleşmesine ilişkin SIAC hakem kararını iptal etmeyi reddetti. Mahkemeye göre gecikme tek başına kamu düzenini ihlal etmez. Bir usul ihlalinin ayrıca “kuru, teknik veya önemsiz” olmanın ötesine geçmesi gerekir.⁶

Mahkemeler, sürecin bütünlüğü tehlikeye girdiğinde müdahale eder. 8 Nisan 2025’te karara bağlanan DJP v DJO davasında İstinaf Mahkemesi, Hindistan’daki bir yük demiryolu sözleşmesine ilişkin, tahkim yeri Singapur olan bir ICC hakem kararının iptalini onadı. Kararın 451 paragrafından en az 212’si, aynı başhakemin başkanlık ettiği iki paralel tahkimdeki hakem kararlarından alınmıştı. Mahkeme, adil düşünen bir gözlemcinin önyargıdan şüpheleneceğini, tarafların göremedikleri malzeme hakkında adil yargılanma hakkından yoksun bırakıldığını ve diğer hakemlerin başhakemle eşit konumda bulunmadığını tespit etti.⁷ Karar, asgari müdahalenin, bir hakem heyeti önündeki davaya karar vermediği noktada sona erdiğine dair bir işaret olarak yaygın biçimde yorumlandı.

Singapur hakem kararlarının tenfizi ve başvuru yollarının seçimi

Singapur’da verilen bir hakem kararı Singapur’da 19. madde uyarınca, yurt dışında ise New York Sözleşmesi uyarınca tenfiz edilir. 31 Ekim 2013’te karara bağlanan PT First Media TBK v Astro Nusantara International BV davasında İstinaf Mahkemesi, hakem heyetinin yetkisine tahkim yerinde itiraz etmemiş bir tarafın durumunu ele aldı. Mahkeme, Model Kanun’un bir “başvuru yollarının seçimi” (choice of remedies) esasına dayandığına hükmetti. Bir taraf ya hakem kararının iptalini talep edebilir ya da tenfizine karşı koyabilir. Bu durumda 36. maddedeki sebepleri bir Singapur hakem kararına karşı bile ileri sürebilir.⁸ Dava, Endonezyalı ve Malezyalı medya grupları arasındaki bir uyuşmazlıktan doğdu. Singapur mahkemelerinin yetkiye ilişkin itirazları tenfiz aşamasında bile ciddiyetle incelediğini gösterdi.

Yabancı hakem kararları ve New York Sözleşmesi

Kanun’un 3. Kısmı yabancı hakem kararlarını düzenler. Yabancı bir hakem kararı, onaylı hakem kararı, tahkim anlaşması ve gerektiğinde onaylı bir İngilizce tercümenin ibrazı üzerine dava yoluyla veya bir Singapur hakem kararıyla aynı şekilde tenfiz edilebilir. Tenfiz yalnızca 31. maddede sayılan sebeplerle reddedilebilir. Bu sebepler New York Sözleşmesi’nin V. maddesini yansıtır.⁹ Aralarında anlaşmanın geçersizliği, usulüne uygun bildirim yapılmaması, yetki aşımı, usul aykırılığı, hakem kararının tahkim yerinde iptal edilmiş olması, tahkime elverişsizlik ve kamu düzeni yer alır.

Finans merkezi için bu işlevin pratik önemi vardır. Birçok borçlu Singapur’da banka hesabı, pay veya gayrimenkul tutar. Bu nedenle Londra, Paris veya Hong Kong’dan hakem kararı almış alacaklılar tenfiz için Singapur’a gelir. Yakın tarihli kararlar bu erişimi devletlere de genişletmiştir. 2025’te Singapur Uluslararası Ticaret Mahkemesi (SICC), Rusya Federasyonu aleyhine verilmiş üç Yukos hakem kararının tenfizine ilişkin izni iptal etmeyi reddetti. 2026’da Yüksek Mahkeme, İspanya’nın ICSID Sözleşmesi’ne katılarak bir ICSID hakem kararının tanınması bakımından Singapur mahkemelerinin yargı yetkisine tabi olduğuna hükmetti.¹⁰

Singapur Uluslararası Ticaret Mahkemesi, hakem kararlarının iptali veya tenfizi başvurularına giderek daha sık bakmaktadır. DJP v DJO ilk derecede SICC hâkimlerinin önüne, istinafta ise uluslararası bir hâkim olan Lord Neuberger’in de yer aldığı İstinaf Mahkemesi’nin önüne geldi. SICC’nin yapısı, yabancı hâkimleri ve yabancı avukatlara ilişkin kuralları F.III. Bölüm’de incelenir.

Notlar

1. Soh Beng Tee & Co Pte Ltd v Fairmount Development Pte Ltd [2007] SGCA 28, 9 Mayıs 2007 (Chan Sek Keong CJ, Andrew Phang Boon Leong JA, V K Rajah JA), [59] ve [62]. paragraflar; Soh Beng Tee (a.g.e.), [29], [73] ve [86]. paragraflar. ↩
2. Tomolugen Holdings Ltd v Silica Investors Ltd [2015] SGCA 57, 26 Ekim 2015 (Sundaresh Menon CJ, Chao Hick Tin JA, Chan Sek Keong SJ), [63]–[64], [70], [84], [88] ve [97]. paragraflar. ↩
3. Anupam Mittal v Westbridge Ventures II Investment Holdings [2023] SGCA 1, 6 Ocak 2023 (Sundaresh Menon CJ, Judith Prakash JCA, Steven Chong JCA), [55] ve [60]. paragraflar (“composite” yaklaşım); Anupam Mittal (a.g.e.), [75] ve [96]. paragraflar. ↩
4. BCY v BCZ [2016] SGHC 249, 9 Kasım 2016 (Steven Chong J), [40], [49] ve [65]. paragraflar. ↩
5. International Arbitration Act 1994, s. 24(a)–(b), “in addition to the grounds set out in Article 34(2) of the Model Law”. ↩
6. Coal & Oil Co LLC v GHCL Ltd [2015] SGHC 65, 12 Mart 2015 (Steven Chong J), [51], [63] ve [75]. paragraflar. ↩
7. DJP and others v DJO [2025] SGCA(I) 2, 8 Nisan 2025 (Sundaresh Menon CJ, Steven Chong JCA, David Edmond Neuberger IJ), [61], [70], [74]–[76] ve [80]–[83]. paragraflar; DJO v DJP [2024] SGHC(I) 24 kararına karşı istinaf. ↩
8. PT First Media TBK v Astro Nusantara International BV [2013] SGCA 57, 31 Ekim 2013 (Sundaresh Menon CJ, V K Rajah JA, Judith Prakash J), [65], [74] ve [99]. paragraflar. ↩
9. International Arbitration Act 1994, s. 29(1), 30(1) ve 31(1)–(4): tenfiz sayılan hâllerde reddedilebilir, “but not otherwise”. ↩
10. Global Arbitration Review, The Asia-Pacific Arbitration Review 2027 (a.g.e.), Hulley Enterprises Ltd v The Russian Federation [2025] SGHC(I) 19 ve NextEra Energy Global Holdings BV v Kingdom of Spain [2026] SGHC 43 kararları hakkında. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.