Emtia ticaretinin ağırlığını ölçmek

PDF sürümünü okuyun (6 sayfa)

Programın büyümesi

Ticaret merkezinin en basit göstergesi, program kapsamındaki şirketlerin sayısıdır. Mevcut rakamlar istikrarlı bir büyümeye işaret eder, ancak farklı kaynaklardan gelir ve tam olarak karşılaştırılabilir değildir. 1989’da öncül programlar 25 şirketi kapsıyordu. Mayıs 2007’ye gelindiğinde Küresel Tüccar Programı kapsamında 200’den fazla şirket vardı. Tarihsiz bir uygulama rehberi, GTP statüsüne sahip 270’ten fazla şirketten söz eder.¹ Enterprise Singapore 2023’te, yaklaşık 400 küresel tüccarı temel iş faaliyetlerini Singapur’da konuşlandırmaya çektiğini açıkladı. Bunlar arasında petrol, gaz ve LNG alanında yaklaşık 150 büyük enerji şirketi bulunuyordu.²

Bu rakamlar dikkatle okunmalıdır. 400 rakamı kurumun çektiği küresel tüccarları ifade eder. Bu kategori, güncel bir onaya sahip olan ve olmayan şirketleri birlikte kapsayabilir. Belirli bir anda GTP onayına sahip şirketlerin sayısı düzenli olarak yayımlanmaz. Rakamlar yine de bir büyüklük mertebesi gösterir. Singapur, önemli operasyonlara sahip birkaç yüz uluslararası ticaret şirketine ev sahipliği yapar. Bunlar arasında dünyanın en büyük emtia tüccarlarının birçoğunun Asya ya da küresel merkezleri bulunur.

Mal ticareti ve sınırları

Singapur’un ticaret istatistikleri, limandan geçen fiziki ticaretin büyüklüğünü gösterir. 2025’te toplam mal ticareti 1.397,7 milyar Singapur doları (S$1.397,7 milyar) oldu. Bunun S$739,4 milyarı ihracattan, S$658,3 milyarı ithalattan oluşuyordu. S$454,8 milyarlık yeniden ihracat, ihracatın yaklaşık yüzde 61,5’ini oluştururken yurt içi ihracat S$284,7 milyar oldu.³ Petrol toplamın S$206,3 milyarını, yani yaklaşık yüzde 15’ini oluşturdu. Singapur’un küresel mal ihracatındaki payı 2024’te yüzde 2,07 idi.⁴

Bu rakamlar Singapur sınırını geçen malları ölçer. Ticaret merkezinin özünü oluşturan offshore ticareti yansıtmazlar. Bu ticarette Singapur’daki bir şirket bir yükü bir yabancı ülkede satın alır ve bir başkasında satar. Petrol bu boşluğu açıkça gösterir. Petrolün yeniden ihracatı 2025’te yalnızca S$1,7 milyar oldu. Bu, dünyanın önde gelen petrol ticaret merkezlerinden biri için önemsiz bir rakamdır.⁵ Singapur’daki alım satım masalarının işlem yaptığı yükler çoğunlukla doğrudan yabancı limanlar arasında taşınır ve bu nedenle gümrük istatistiklerinde hiç görünmez. Hükümet 2007’de, 2006 yılı fiziki offshore ticaretini 350 milyar ABD dolarının üzerinde tahmin ediyordu. O dönemde Singapur’un dış ticareti S$810 milyar düzeyindeydi.⁶ Offshore ticarete ilişkin düzenli bir resmî seri yayımlanmıyor gibi görünmektedir.

Millî hesaplarda toptan ticaret

Millî hesaplar, Singapur’da yaratılan değer için daha iyi bir ölçü sunar. 2025’te toptan ticaret sektörü, cari fiyatlarla S$789,5 milyar olan gayrisafi yurt içi hasılanın S$146,5 milyarını üretti. Bu yaklaşık yüzde 18,6’lık bir paydır. Pay 2024’te de yaklaşık yüzde 18,7 ile benzer düzeydeydi.⁷ Toptan ticaret böylece ekonomiye, 2025’teki payı yaklaşık yüzde 13,2 olan finans ve sigortadan daha fazla katkı sağlar.

Toptan ticaret, emtia ticaretinden daha geniş bir kategoridir. Elektronik bileşen, makine, ilaç ve tüketim malı distribütörlerini de içerir. Bunların birçoğunun emtiayla hiçbir bağlantısı yoktur. Millî hesaplar, yayımlanan tablolarda emtia ticaretini ayrı bir sektör olarak göstermez. Emtia ticareti bu nedenle, millî hasılanın neredeyse beşte birini üreten bir sektörün büyük ama sayısal olarak belirlenmemiş bir parçasıdır. Bu ölçü Singapur’da yaratılan katma değeri yakalasa da politika yapıcıların ve kamuoyunun en sık sorduğu soruyu yanıtlayamaz: emtia ticareti ne kadar katkı sağlıyor?

Ödemeler dengesi ve aracılık ticareti

Ödemeler dengesi bir başka gösterge sunar. Ödemeler dengesi istatistiklerine ilişkin uluslararası standartlara göre aracılık ticareti (merchanting), yani derleyen ekonomiye girmeyen malların satın alınıp yeniden satılması, mallar kaleminde kaydedilir. Net marj ihracat olarak görünür.⁸ 2025’te Singapur’un ödemeler dengesi S$852,0 milyar mal ihracatı ve S$230,4 milyar mal fazlası kaydetti. Gümrük istatistikleri ise S$739,4 milyar mal ihracatı gösteriyordu.⁹ İki kavram arasındaki fark, aracılık ticaretinin yalnızca biri olduğu çeşitli düzeltmeleri yansıtır. Fark, yayımlanan tablolar bunları ayrıca göstermese de offshore ticaretin önemli net gelirler ürettiğine işaret eder. Simsar ve acentelerin kazandığı komisyonları içeren ticaretle ilgili hizmet ihracatı 2025’te ayrıca S$17,9 milyar oldu.

Sorun Cenevre cildinden tanıdıktır. Orada İsviçre Ulusal Bankası’nın aracılık ticareti istatistikleri, İsviçre Federal İstatistik Ofisi’nin Kasım 2025’te katma değere ilişkin doğrudan bir tahmin yayımlamasına kadar uzun süre ticaret sektörünün ölçüsü olarak kullanıldı. İki ölçü arasında üç kat fark vardı: 2024 için 58,6 milyar CHF net aracılık ticareti gelirine karşılık 19,2 milyar CHF katma değer.¹⁰ Singapur emtia ticareti için karşılaştırılabilir doğrudan bir ölçü yayımlamamıştır. Bakanın 2006 için aktardığı türden, GTP şirketlerinin katma değerine ilişkin bir anket, sektörün ağırlığını benzer bir kesinlikle ortaya koymayı mümkün kılardı.

Şirket yapıları ve kârın konumu

Son bir güçlük ticaret gruplarının yapısıyla ilgilidir. 1993’te altı ortak tarafından kurulan Trafigura’nın genel merkezi Singapur’dadır. Cenevre ise başlıca merkezlerinden biri olmaya devam etmektedir.¹¹ Diğer grupların hukuki merkezi Cenevre’de, İsviçre’nin başka bir yerinde ya da başka ülkelerdedir ve Asya ticaretlerini Singapur’dan yürütürler. Kârın bu birimler arasında dağılımı, transfer fiyatlandırmasına ve her birimin yerine getirdiği işlevlere bağlıdır. Bir grubun çoğu zaman yüz milyarlarca dolarla ifade edilen cirosu, herhangi bir yerde yaratılan değer hakkında pek bir şey söylemez. Cenevre cildi İsviçre istatistikleri için aynı tespiti yapar.¹²

Küresel Tüccar Programı’nın ekonomik varlık şartları, Singapur’a bu işlevler için dolaylı bir ölçü sağlar. Onaylı bir şirket belirli sayıda uzman istihdam etmeyi ve belirli düzeyde yerel harcama yapmayı taahhüt eder. Bunlar şirketin Singapur’da yerine getirdiği işlevlere karşılık gelir. Transfer fiyatlandırması kuralları ardından Singapur birimine bu işlevlerle tutarlı bir kâr atfeder. Program böylece vergi teşvikini, uluslararası vergi kurallarının kâr dağılımında esas aldığı ekonomik varlıkla ilişkilendirir.

Notlar

1. Lim Hng Kiang, Global Trader Summit 2007’deki konuşma, 24 Mayıs 2007: 1989’da 25 şirket ve “over 200 companies under the GTP”; Rikvin, “Singapore’s Global Trader Programme (GTP)” (rikvin.com, Erişim tarihi: Kasım 2026): “more than 270 companies have GTP status in Singapore”; sayfada yayım tarihi bulunmamaktadır. ↩
2. Lee Pak Sing, The Business Times, 4 Eylül 2023, JTC tarafından yeniden yayımlanmıştır (Erişim tarihi: Kasım 2026): “EnterpriseSG has attracted some 400 global traders to anchor their key business activities”; “about 150 major energy players in oil, gas and LNG that have established a presence in Singapore”. ↩
3. Singapur İstatistik Dairesi (Singapore Department of Statistics), Table Builder, “Merchandise Trade By Commodity Section, (At Current Prices), Monthly” (tablo M451001, Erişim tarihi: Kasım 2026): Ocak–Aralık 2025 aylık değerleri yazar tarafından toplanmıştır; toplam mal ticareti S$1.397,7 milyar; ihracat S$739,4 milyar; ithalat S$658,3 milyar; yeniden ihracat S$454,8 milyar; yurt içi ihracat S$284,7 milyar; S$34,7 milyarlık gemi yakıtı dahil petrol ticareti S$206,3 milyar. ↩
4. Singapur İstatistik Dairesi, Table Builder, “Singapore’s Share Of Global Merchandise Trade, Annual” (tablo M451541, Erişim tarihi: Kasım 2026): 2024’te küresel mal ihracatındaki pay yüzde 2,07, küresel mal ithalatındaki pay yüzde 1,85. ↩
5. Singapur İstatistik Dairesi, Table Builder, tablo M451001 (Erişim tarihi: Kasım 2026): Ocak–Aralık 2025 için S$1,7 milyarlık petrol yeniden ihracatı, yazar tarafından toplanmıştır. ↩
6. Lim Hng Kiang, Global Trader Summit 2007’deki konuşma, 24 Mayıs 2007 (meti.gov.sg, Erişim tarihi: Kasım 2026): dış ticaret 2006’da yüzde 13,2 artarak S$810 milyara, yani “more than three times our GDP” düzeyine ulaştı; “Physical offshore trade was also significant, amounting to more than US$350 billion in 2006”. ↩
7. Singapur İstatistik Dairesi, Table Builder, “Gross Domestic Product At Current Prices, By Industry (SSIC 2020), Annual” (tablo M015731, Erişim tarihi: Kasım 2026): cari piyasa fiyatlarıyla GSYH S$765.497,5 milyon (2024) ve S$789.529,2 milyon (2025); toptan ticaret S$143.401,4 milyon (2024) ve S$146.481,0 milyon (2025); finans ve sigorta S$99.312,8 milyon (2024) ve S$104.176,0 milyon (2025); paylar yazar tarafından hesaplanmıştır. ↩
8. Uluslararası Para Fonu, Balance of Payments and International Investment Position Manual, 6. baskı (BPM6), Washington DC, 2009; aracılık ticaretinin mal hesabında kaydedilmesi hakkında. ↩
9. Singapur İstatistik Dairesi, Table Builder, “Singapore’s Balance Of Payments, Annual” (tablo M060181, Erişim tarihi: Kasım 2026): 2025’te mal ihracatı S$851.991,3 milyon ve mal ithalatı S$621.625,1 milyon; mal dengesi S$230.366,2 milyon; 2025’te ticaretle ilgili hizmet ihracatı S$17.932,1 milyon. ↩
10. Ressos, Genève, place financière internationale, partie G, chapitre V; 2024 için İsviçre Ulusal Bankası’nın 58,6 milyar CHF (GSYH’nin yüzde 6,7’si) tutarındaki aracılık ticareti gelirlerine ve Federal İstatistik Ofisi’nin (18 Kasım 2025 tarihli basın duyurusu) yüzde 58,4’ü Cenevre’de olmak üzere 19,2 milyar CHF (GSYH’nin yüzde 2,3’ü) tutarındaki katma değer verisine atıfla; “le premier chiffre représente trois fois le second”. ↩
11. Wikipedia, “Trafigura” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 1993’te altı kurucu ortak tarafından kurulmuştur; genel merkezi Singapur’da Ocean Financial Centre’dadır; Cenevre, Houston, Montevideo ve Mumbai’de başlıca bölgesel merkezleri vardır; 2025 mali yılı geliri 240,3 milyar ABD doları. ↩
12. Ressos, Genève, place financière internationale, partie G, chapitre V; ciro ile katma değerin karıştırılması, İsviçre’deki birimler ile ticaret grupları arasındaki ayrım ve katma değerin transfer fiyatlandırması yoluyla dağıtılması hakkında (“selon des règles de prix de transfert”). ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.