“Arbitraj” kavramının meşru anlamı
Müvekkiller çoğu zaman akıllarında “arbitraj” kelimesiyle gelir, danışmanlar da bu kelimeyi sıklıkla gelişigüzel kullanır. Oysa kelime kesinlik gerektirir. Meşru bir yargı bölgesi tercihi ile her iki düzenleyicinin de yaptırıma bağladığı davranış arasındaki sınır, bu kitaptaki en önemli sınırlardan biridir.
Kuralları işin yapısına uyduğu için bir yargı bölgesini seçmek meşrudur ve her çok uluslu şirketin yaptığı da budur. Defter tabanlı menkul kıymetlere bireysel yatırımcı erişimine ve merkez bankası parasıyla takasa ihtiyaç duyan bir tokenizasyon platformu, DLT alım satım platformu ve Project Helvetia orada bulunduğu için İsviçre’yi seçer. Yatırımcıları Asya’da olan ve stratejisi aktif alım satıma dayanan bir fon yöneticisi, teşvikli bir Singapur Değişken Sermayeli Şirketini (VCC) seçer, çünkü bu araç tam da bunun için tasarlanmıştır. Topluluğu kâr amacı gütmeyen bir hazine isteyen bir protokol, bu yapı iyi bilindiği için Zug’da bir vakıf kurmayı seçer. Bunların hiçbiri olumsuz anlamda arbitraj değildir. Bu, uygunluktur.
Kuralları işe uzanmadığı için bir yargı bölgesini seçmek de belirli sınırlar içinde meşrudur. Singapur’da hiç müşterisi olmayan bir işletmenin, Singapur’dan faaliyet göstermediği sürece Singapur’a karşı hiçbir yükümlülüğü yoktur. Her müşterinin tokenlerini ayrı bir cüzdanda tutan bir işletme, İsviçre’de yalnızca kara paranın aklanmasının önlenmesi (AML) yükümlülüklerine tabidir. Zira kanun koyucu, ayrıştırılmış saklamanın bankacılık lisansı gerektirmediğine karar vermiştir. Sınırları ise öz (substance) ve dürüstlük çizer. Her iki düzenleyici de biçimin ötesine bakarak işin fiilen nerede yürütüldüğünü, kararların nerede alındığını ve riskin nerede bulunduğunu inceler. Singapur Para Otoritesinin (MAS) dijital token hizmet sağlayıcıları (DTSP) rejimi, Singapur’da kurulmuş şirketlerin offshore token işletmeleri için kolaylık bayrağı olarak kullanılması nedeniyle oluşturulmuştur. Rejim bu kolaylığı ortadan kaldırmıştır.1 İsviçre Finansal Piyasalar Denetim Otoritesinin (FINMA) AML uygulaması ise, organizasyon şeması ne derse desin, İsviçre’deki personeli düzenlemeye tabi faaliyeti fiilen yürüten yabancı bir grup şirketini İsviçreli finansal aracı olarak kabul eder.2
Arbitraj, yapının tek amacının, işin fiilen yürütüldüğü biçimiyle aksi hâlde uygulanacak bir kuralı boşa çıkarmak olduğu noktada sona erer. Kâğıt üzerinde var olan ama borsası Singapur’daki bir daireden yönetilen bir Zug GmbH’si, MAS açısından bir Singapur işletmesi, FINMA açısından ise İsviçreli bir finansal aracıdır. Böyle bir yapı her ikisinin yükümlülüklerini taşır, hiçbirinin korumasından yararlanamaz. “Yatırım profesyonelleri” nominal kişilerden oluşan ve kararları Zürih’te alınan bir Singapur VCC’si ne teşvikten yararlanabilir ne de İsviçre’deki yönetici lisansı yükümlülüğünün dışında kalır. Her iki düzenleyici de bu tür olgular karşısında harekete geçeceğini göstermiştir. İkisi de mutabakat zaptları ve FATF çerçevesi kapsamında birbirleriyle bilgi paylaşır. Pratik kural basittir. Bir yapı, danışmanın ilgili her yargı bölgesinin düzenleyicisine insanların, kararların, anahtarların ve müşterilerin fiilen nerede olduğunu anlatarak, yüzü kızarmadan açıklayabileceği türden olmalıdır.
Sınır ötesi açıdan
Önerilen bir İsviçre–Singapur yapısını, herhangi bir avukat tek bir belge hazırlamadan önce üç soruyla sınayabilirsiniz. Birincisi, karar alan ve anahtarları kontrol eden kişiler sıradan bir salı gününde fiilen nerede oturacak? Sicil ne derse desin, işletme oradadır. İkincisi, işletme hangi müşterilere hizmet verecek ve bu müşteriler nerede? Hangi düzenleyicinin hak iddia edebileceğini bu belirler. Üçüncüsü, her iki düzenleyici tüm şirketleri aynı anda görebilseydi yapı yine de anlamlı olur muydu? Görebilirler, çünkü işbirliği yaparlar. Dolayısıyla ikisinden birinin tablonun yalnızca bir kısmını görmesine dayanan bir yapı başarısız olur. O. Kısım, VI. Bölüm, bu üç soru üzerine kurulu on iş modeli için bir karar matrisi sunar.
Notlar
- Financial Services and Markets Act 2022, s. 137; MAS, 6 Haziran 2025 tarihli basın duyurusu. ↩
- Anti-Money Laundering Act (SR 955.0), md. 2 f. 3; Anti-Money Laundering Ordinance (SR 955.01), md. 2 (İsviçre’de veya İsviçre’den yürütülen faaliyet). ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.