Bir ifadenin iki anlamı
Düzenleyiciler “düzenleyici arbitraj” ifadesini bir suçlama olarak kullanır. Kurucular ise bir strateji olarak. Her ikisi de nerede düzenlemeye tabi olunacağının seçilmesini anlatır. İfade, tek önemli soruyu gizler: Seçilen ülkenin kuralları işletmeye fiilen uygulanıyor mu? Meşru anlamıyla arbitraj, hukuku işletmeye uyan ülkeyi seçmek, işletmeyi orada hukukun gerektirdiği ekonomik varlıkla (substance) kurmak ve o ülkenin denetimini bütünüyle kabul etmek demektir. Her çok uluslu şirket bunu yapar. İsviçre ve Singapur finans merkezlerini tercih edilmek üzerine kurmuştur. Hiçbiri, bir firmayı Zug’un vakıf hukukunu veya Singapur’un fon teşviklerini bir rakibininkine tercih ettiği için cezalandırmaz. Gayrimeşru anlamıyla arbitraj ise kuralları hafif bir ülkede bir "posta kutusu" şirket (letter-box) kurup işletmeyi yürütmek, müşterilere hizmet vermek ve kararları almak için başka bir yeri kullanmaktır. Böylece fiilen olup biteni iki ülkeden hiçbiri denetlemez. FINMA ve MAS’ın cezalandırdığı budur. İki anlam arasındaki sınırı ekonomik varlık çizer.1
Bu ayrım önemlidir, çünkü dijital varlık sektörünün gayrimeşru türden kısa bir geçmişi vardır. Seyşeller’de kayıtlı borsalar Hong Kong’dan yönetildi. Kredi verenler Singapur şirketlerine sahipti, ancak faaliyetlerini Singapur’da hiçbir varlıkları olmadan yürüttü. Token ihraççıları, İsviçre’deki tek faaliyeti bir noter imzasından ibaret olan İsviçre derneklerini kullandı. Yalnızca yurt dışına hizmet veren sağlayıcılar, Singapurlular dışında herkese hizmet verdikleri Singapur ofislerinde oturdu. Her biri bir düzenleyici tepkiye yol açtı. 30 Haziran 2025 tarihli DTSP rejimi, Singapur’un sonuncusuna verdiği cevaptır. FINMA’nın lisanssız firmalara karşı yürüttüğü yaptırım işlemleri ve kamuya yönelik uyarıları ise İsviçre’nin diğerlerine verdiği cevaptır. Bu bölüm, her iki düzenleyicinin neyi cezalandırdığını, ekonomik varlığın hukuken ne anlama geldiğini ve her ülkenin kurallarının sınır ötesinde ne kadar uzandığını ortaya koyar. Son olarak da tüm kısmın derslerini uygulayan, on iş modeli için bir karar matrisi sunar.
Notlar
- Bu nokta düzenleyicilerin kendi ifadelerinde yer alır. MAS, Response to feedback received on proposed regulatory approach for digital token service providers under FSMA, 30 Mayıs 2025; MAS burada, faaliyetinin kayıtlı ofis dışında Singapur ile esaslı bir bağlantısı bulunmayan sağlayıcılara lisans vermeyeceğini açıklamaktadır. FINMA, Annual Report 2023, fintek denetimine ilişkin bölüm; burada, yurt dışında faaliyet gösterirken İsviçre denetimine tabi olduğu izlenimini vermek için bir İsviçre adresi kullanan kuruluşlara karşı yürütülen yaptırım işlemleri anlatılmaktadır. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.