Birleşmiş Milletler yaptırımları: hukuki mekanizma

PDF sürümünü okuyun (4 sayfa)

2001 tarihli Birleşmiş Milletler Kanunu (United Nations Act 2001), Bakana, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Şart’ın 41. maddesi uyarınca aldığı kararları uygulamaya koymak için yönetmelik çıkarma yetkisi verir.¹ Her BM yaptırım rejimi için yönetmelikler çıkarılmıştır. Bunlar arasında terörizme ilişkin olanlar (1373 sayılı Kararı ve IŞİD ile El Kaide listesini uygulamaya koyan United Nations (Anti-Terrorism Measures) Regulations 2001), Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, İran, Libya, Somali, Güney Sudan, Yemen ve diğerlerine ilişkin olanlar yer alır.² Yönetmelikler, Singapur’daki herkesin ve Singapur dışındaki her vatandaşın listeye alınmış kişilerin fonları veya ekonomik kaynakları üzerinde işlem yapmasını yasaklar. Ayrıca bu kişilere fon sağlanmasını ve finansal hizmet sunulmasını da yasaklar. İhlal, para cezası ve hapis cezasıyla cezalandırılan bir suçtur.

Finansal kuruluşlar için ikinci bir katman uygulanır. MAS, 1970 tarihli Singapur Para Otoritesi Kanunu’nun (Monetary Authority of Singapore Act 1970) 27A maddesi uyarınca, denetlediği kuruluşlara listeye alınmış kişilerin varlıklarını dondurmalarını ve onlarla işlem yapmaktan kaçınmalarını emreden kendi yönetmeliklerini çıkarır. Bunlar BM yönetmeliklerini yansıtır, ancak MAS tarafından bir denetim meselesi olarak uygulanır.³ Bu ikilik şu anlama gelir: BM tarafından listeye alınmış bir kişi için işlem gerçekleştiren bir DPT lisans sahibi, hem BM Kanunu yönetmelikleri kapsamında bir suç işlemiş hem de MAS yönetmelikleri kapsamında bir denetim ihlali yapmış olur. TSOFA, terörizm için üçüncü bir katman ekler. Birinci Ekinde ve Bakanlık kararıyla listeye alınan teröristlerin ve terör örgütlerinin malvarlığı üzerinde işlem yapmayı suç olarak düzenler ve IV. Bölüm’de ele alınan bildirim yükümlülüğünü getirir.⁴

Uygulamada listeye alma ve dondurma

Singapur yönetmelikleri BM listelerine atıf yoluyla yer verdiğinden, BM’nin listeye alma kararı Güvenlik Konseyi komitesi tarafından yayımlandığı anda Singapur’da hüküm doğurur. Listeye alınan kişinin varlıklarını taşıyabileceği bir boşluk yoktur. Bu nedenle bir DPT lisans sahibi, BM konsolide listesine karşı neredeyse gerçek zamanlı güncellenen bir biçimde tarama yapmalıdır. Ticari tarama sağlayıcıları bunu sunar. Eşleşme teyit edildiğinde lisans sahibi varlıkları dondurmalı, işlemi gerçekleştirmemeli ve durumu gecikmeksizin Emniyet Genel Müdürüne (Commissioner of Police) ve MAS’a bildirmelidir.⁵ Lisans sahibi anahtarları elinde tutuyorsa bir DPT bakiyesini dondurmak teknik olarak basittir: Müşterinin çekim yapma imkânı kapatılır ve bakiye şirketin kayıtlarında ayrı tutulur. Şirketin cüzdanına zincir üzerinde zaten kesinleşmiş gelen bir transferi dondurmak, onu hiçbir müşteri hesabına alacak kaydetmemek ve talimat gelene kadar tutmak demektir. Zaten ağa yayınlanmış giden bir transferi dondurmak ise imkânsızdır. Taramanın yayından önce yapılması gerekmesinin nedeni budur.

DPT sektörüne en doğrudan dokunan rejim, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti rejimidir. BM Uzmanlar Paneli, Kuzey Koreli devlet aktörlerinin, özellikle Lazarus Group’un, rejimi borsalardan, köprülerden ve bireylerden kripto varlık çalarak finanse ettiğini yıllardır belgelemektedir. Gelirler karıştırıcılar (mixer), tezgâhüstü aracılar ve zincirler arası atlama (chain-hopping) yoluyla aklanır.⁶ Bir Lazarus hırsızlığına kadar izlenebilen tokenleri alan Singapurlu bir DPT lisans sahibi, hiçbir listede bir isim görünmese bile BM tarafından listeye alınmış bir kuruluşun ekonomik kaynakları üzerinde işlem yapmaktadır. Yönetmelikler, listeye alınmış kişilere kaynakların doğrudan olduğu kadar dolaylı olarak da sağlanmasını yasaklar. Bu nedenle blokzincir analizi, bir AML aracı olduğu kadar bir yaptırım aracıdır da.

Notlar

1. United Nations Act 2001 (2020 Revised Edition), s. 2 (Güvenlik Konseyi kararlarını uygulamaya koyan yönetmelikler), s. 5 (suçlar ve cezalar); Kanun, Güvenlik Konseyi’nin 1373 sayılı Kararı üzerine Ekim 2001’de çıkarılmıştır. ↩
2. United Nations (Anti-Terrorism Measures) Regulations 2001, reg. 4–6 (terör malvarlığı üzerinde işlem yapma ve finansal hizmet sunma yasağı) ve reg. 10 (bildirim yükümlülüğü); United Nations (Sanctions – Democratic People’s Republic of Korea) Regulations 2010, değişik hâliyle; Güvenlik Konseyi’nin diğer her rejimi için eşdeğer yönetmelikler. ↩
3. Monetary Authority of Singapore Act 1970, s. 27A (finansal kuruluşlar bakımından Güvenlik Konseyi kararlarını uygulamaya koymak için yönetmelik çıkarma yetkisi); Monetary Authority of Singapore (Sanctions and Freezing of Assets of Persons – Democratic People’s Republic of Korea) Regulations 2016 ve diğer rejimler için eşdeğer yönetmelikler. ↩
4. Terrorism (Suppression of Financing) Act 2002, s. 6 (teröristlerin malvarlığı üzerinde işlem), First Schedule (listeye alınmış teröristler) ve başka kişileri listeye alan, s. 2 uyarınca çıkarılmış kararlar. ↩
5. United Nations (Anti-Terrorism Measures) Regulations 2001, reg. 10; MAS Notice PSN02, para. 6 (tarama), finansal kuruluşların dondurulan varlıkları ve teşebbüs edilen işlemleri MAS’a bildirmesini öngören MAS s. 27A yönetmelikleriyle birlikte okunduğunda. ↩
6. United Nations Security Council, Reports of the Panel of Experts established pursuant to Resolution 1874 (2009), 2019–2024 yıllık raporları, sanal varlıkların siber yollarla çalınmasına ilişkin bölümler; Panelin görev süresi Nisan 2024’te bir Rus vetosunun ardından sona ermiş, 2025’ten itibaren Çok Taraflı Yaptırım İzleme Ekibi (Multilateral Sanctions Monitoring Team) rapor vermektedir. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.