Ekonomik varlık: hukukun fiilen aradığı
Ekonomik varlık (substance), meşru arbitrajın şartıdır. Müvekkilin birbirinden ayırması gereken üç katmanı vardır: düzenleyici, vergisel ve şirketler hukuku katmanı.
Düzenleyici ekonomik varlık, lisans kanununun gerektirdiği mevcudiyettir. İsviçre’de bu, kararlarını İsviçre’de alan bir yönetim organı, lisanslı faaliyeti İsviçre’den yürüten bir organizasyon, İsviçre’de bulunan uyum ve risk işlevleri ve İsviçre’de tutulan kayıtlar anlamına gelir. Şart, her çalışanın İsviçreli olmasını gerektirmez. İsviçre’deki kuruluşun işin yönetildiği yer olmasını gerektirir. Singapur’da bu, ikamet eden icracı yönetici, daimi işyeri ve MAS’ın bir MPI’dan beklediği yerel uyum görevlisi anlamına gelir. Teknoloji Risk Yönetimi (TRM) Rehberi’nin lisans sahibinin kontrolünde olmasını istediği teknoloji ve veri düzenlemeleri ile Singapur’da tutulan müşteri varlıkları da buna dahildir. Her iki düzenleyici de ekonomik varlığı başvuru aşamasında önerilen yönetimle yapılan mülakatlarla, lisans sonrasında ise denetimlerle test eder. Lisans sahibi kontrolü ve sorumluluğu elinde tuttuğu sürece, her ikisi de işlevlerin yazılı sözleşmelerle grup içinde dış kaynağa verilmesini kabul eder. İki merkezli bir grup, ekonomik varlığı paylaşmadan teknolojiyi bu mekanizmayla paylaşabilir.1
Vergisel ekonomik varlık, vergi idarelerinin kuruluşu mukim kabul etmek ve anlaşma avantajları tanımak için aradığı mevcudiyettir. İsviçre, DBG md. 50 ve kanton kanunları uyarınca fiili yönetim yerine bakar. Yönetim kurulu yurt dışında toplanan ve kararları yurt dışında alınan bir şirketi kanton vergi idareleri İsviçre mukimi saymaz. Singapur da Gelir Vergisi Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca “kontrol ve yönetim” kavramı aracılığıyla aynı testi uygular. 2024’ten bu yana ise yabancı varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançlara 10L. maddenin ekonomik varlık şartını uygulamaktadır. OECD’nin Matrah Aşındırma ve Kâr Aktarımı (BEPS) çalışmaları ve İkinci Sütun (Pillar Two) küresel asgari vergisi, büyük gruplar için grup düzeyinde yüzde 15’lik bir taban ekler. İsviçre bunu 1 Ocak 2024’ten, Singapur ise 1 Ocak 2025’ten bu yana nitelikli yurt içi asgari tamamlayıcı vergi yoluyla uygulamaktadır. Bu da böyle bir grup içinde dijital varlık kârlarını sıfır vergili bir kuruluşa kaydetme teşvikini ortadan kaldırmıştır.2
Şirketler hukuku bakımından ekonomik varlık, şirketler hukukunun aradığı mevcudiyettir. Bir İsviçre AG’sinin, OR/CO md. 718 f. 4 uyarınca İsviçre’de ikamet eden, tek başına imza yetkili en az bir veya müşterek imza yetkili iki yöneticisi olmalıdır. Bir Singapur şirketinin ise 1967 tarihli Şirketler Kanunu’nun 145. maddesi uyarınca olağan olarak Singapur’da ikamet eden en az bir yöneticisi olmalıdır. Bunlar, nominal yöneticilik hizmetlerinin karşılayabildiği asgari şartlardır. Ekonomik varlığın tabanıdır, asla kanıtı değildir. İşten hiç haberi olmayan nominal bir yönetici (nominee director) tespit eden düzenleyici, şirket sicilinde ne yazarsa yazsın bu tespiti bir paravan şirketin kanıtı sayar.3
Kontrol listesi
Bir İsviçre veya Singapur kuruluşunun işletmenin gerçek merkezi olduğunu ileri sürmeden önce şunları teyit edin: - yönetim kurulu o ülkede toplanıyor, tutanaklarını orada tutuyor ve lisansın kapsadığı kararları orada alıyor; - icra kurulu başkanı veya en az bir icracı yönetici, bu göreve izin veren bir oturma izniyle orada yaşıyor; - uyum görevlisi ve kara para aklamayla mücadele görevlisi orada bulunuyor ve yerel yönetim kuruluna raporluyor; - müşteri sözleşmeleri yerel kuruluşla yapılıyor ve müşteri varlıkları onun kontrolünde; - lisanslı faaliyeti yürüten sistemler ya yerelde işletiliyor ya da düzenleyicinin gördüğü yazılı bir sözleşmeyle dış kaynağa verilmiş; - vergi beyannamesi fiili yönetimin orada olduğu esasına göre veriliyor ve transfer fiyatlandırması dosyası kuruluşun grup için ne yaptığını gösteriyor; - web sitesi ve pazarlama malzemeleri kuruluşun lisansını doğru tanımlıyor ve diğer ülkenin itibarını ödünç almıyor.
Notlar
- FINMA Circular 2018/3 “Outsourcing – banks, securities firms and insurers”, değiştirilmiş hâliyle ve FINIG md. 14 yoluyla FINIG kapsamındaki kuruluşlara uygulanması. MAS, Guidelines on Outsourcing, Ekim 2018, değiştirilmiş hâliyle ve ödeme hizmeti lisansı sahipleri için MAS Notice on Outsourcing. İşletim modeli için bkz. P. Kısım, IV. Bölüm. ↩
- DBG md. 50. Income Tax Act 1947, s. 2(1) “resident in Singapore” tanımı ve s. 10L. Ordinance on the Minimum Taxation of Large Corporate Groups (MindStV, SR 642.161), 1 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi (QDMTT), gelir dahil etme kuralı 1 Ocak 2025’ten itibaren. Multinational Enterprise (Minimum Tax) Act 2024 (Singapur), 1 Ocak 2025 veya sonrasında başlayan hesap dönemleri için yürürlükte. Bkz. G. Kısım, IX. Bölüm ve M. Kısım, IX. Bölüm. ↩
- OR/CO md. 718 f. 4. Companies Act 1967 (Singapur), s. 145(1). Singapur’daki nominal yöneticiler ve nominal statünün açıklanmasını zorunlu kılan 2024 ACRA reformları için bkz. P. Kısım, III. Bölüm. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.