İsviçre’de ikamet: iki rejim
Zug’da olağan vergilendirme
Zug kantonunda ikamet eden ve olağan şekilde vergilendirilen bir kurucu, dünya çapındaki geliri üzerinden federal, kanton ve belediye gelir vergisi, dünya çapındaki net serveti üzerinden de kanton ve belediye servet vergisi öder. Zug’un birleşik en yüksek gelir vergisi oranı belediyeye göre yaklaşık yüzde 22 ile 23 arasındadır. Bu, yüksek gelirliler için tüm İsviçre kantonları arasındaki en düşük orandır. Servet vergisi ise indirimler tükendikten sonra net servetin yüzde 0,1 ile 0,3’ü civarındadır.1
Temel cazibe, Doğrudan Federal Vergi Kanunu’nun (DFTA; DBG) özel varlıkların elden çıkarılmasından doğan sermaye kazançlarını gelir vergisinden muaf tutan md. 16 f. 3 hükmüdür.2 Kantonal uyumlaştırma kanunu da paralel bir kural içerir, dolayısıyla muafiyet üç düzeyin hepsinde geçerlidir.3 Tokenleri özel servet olarak tutan ve kilitleme süresinden sonra satan bir kurucu, bu nedenle değer artışı üzerinden gelir vergisi ödemez. Karşı ağırlık iki tanedir. Servet vergisi her yıl pozisyonun 31 Aralık’taki piyasa değeri üzerinden alınır. Büyük ve likit olmayan bir kurucu tahsisi için bu, henüz tek bir token satılmadan nakit vergi borcu doğurabilir. Ayrıca vergi idaresi kurucuyu profesyonel alım satımcı olarak nitelendirirse muafiyet kaybedilir. Bu durumda kazançlar ticari kazançtır ve gelir vergisine ve sosyal sigorta primlerine tabidir.4
Profesyonel alım satımcı riski özellikle vurgulanmayı hak eder, çünkü kurucular bu riski rutin olarak yanlış değerlendirir. 36 No.lu Genelge’nin güvenli liman ölçütleri (en az altı aylık elde tutma süresi, başlangıç portföyünün beş katının altında işlem hacmi, net gelirin yarısının altında kazanç, borçla finansman olmaması, korunma dışında türev kullanılmaması) hisse senetleri için yazılmıştır. Kendi tokeninde piyasa yapıcılığı yapan, merkeziyetsiz bir havuza likidite sağlayan veya bir hazineyi her hafta yeniden dengeleyen bir kurucu birden fazla ölçütü aynı anda karşılayamaz. Nitelendirme her vergi dönemi için ayrı yapılır, dolayısıyla sakin bir yıl hareketli bir yılı telafi etmez. G. Kısım, II. Bölüm kriptoya özgü göstergeleri ele alır. Burada yapılanma bakımından önemli olan nokta şudur: Taşındıktan sonra aktif alım satımcı olmayı planlayan bir kurucu bu varsayımı hesaplarına katmalıdır, çünkü manşetteki muafiyet ona uygulanmayacaktır.
Harcamaya dayalı vergilendirme
DBG md. 14, bir gerçek kişinin fiili geliri ve serveti yerine yıllık yaşam giderleri esas alınarak vergilendirilmesine imkân verir. Üç şart vardır: Kişi İsviçre vatandaşı değildir, İsviçre’de ilk kez veya en az on yıllık bir aradan sonra mukim olur ve İsviçre’de kazanç amaçlı faaliyette bulunmaz.5 Evli kişilerde şartları her iki eş de karşılamalıdır. Vergi matrahı dört tutardan en yükseğidir. Bunlar: dünya çapındaki fiili yaşam giderleri; federal vergi için endekslemeden sonra şu anda CHF 429.100 olan kanuni asgari tutar; konutun yıllık kirasının veya kira değerinin yedi katı; İsviçre kaynaklı gelirleri anlaşma kapsamında vergi indirimi sağlanan yabancı gelirlerle birleştiren bir kontrol hesaplamasının sonucudur.6 Rejimi sunan kantonlar kendi asgari tutarlarını belirler ve bu tutar daha yüksek olabilir. Zug rejimi sunar. Zürih 2009’da halk oylamasıyla rejimi kaldırdı, birkaç kanton da Zürih’i izledi.7
Bir kripto kurucusu için rejim kâğıt üzerinde cazip, uygulamada ise sıkıntılıdır. Cazibesi, token pozisyonunun büyüklüğünün ve yurt dışında elde edilen kazançların önemsiz olmasıdır, çünkü vergi harcama matrahı üzerinden hesaplanır. Zug oranlarıyla CHF 500.000 ile CHF 700.000 arasındaki bir matrah, kurucu o yıl CHF 2 milyonluk veya CHF 50 milyonluk token satsa da altı haneli rakamların alt ucunda yıllık bir vergi yükü doğurur. Sıkıntı, İsviçre’de kazanç amaçlı faaliyet yasağındadır. Protokol üzerinde çalışmaya devam eden, Zug vakfının yönetim kurulunda görev yapan veya Zug’daki işletme şirketini Baar’daki bir masadan yöneten kurucu, İsviçre’de kazanç amaçlı faaliyette bulunmaktadır. Bu durumda götürü vergilendirme rejimi o vergi dönemi için kaybedilir.8 Kişinin kendi özel servetini yönetmesine izin verilir. Bir protokolü yönetmek ise iştir.
Bu gerilime genellikle üç cevap verilir. Bazı kurucular olağan vergilendirmeyi kabul eder ve özel sermaye kazancı muafiyetine güvenir. Geliri neredeyse tamamen gelecekteki token değer artışından oluşan bir kurucu için bu, zaten çoğu zaman daha iyi sonuçtur. Bazı kurucular götürü vergilendirmeyi seçer ve İsviçre’deki faaliyetlerini bir token sahibinin pasif rolüyle sınırlar. İşletme şirketi ise başkaları tarafından Singapur’dan veya başka bir yerden yönetilir. Bazıları da karma bir yapı kurar: Başarılı bir çıkıştan sonra kurucunun rolü zaten pasifleştiği ilk yıllarda götürü vergilendirme seçilir, kurucu yeni bir girişime başladığında da olağan vergilendirmeye geçilir. İşe yaramayan şey, götürü vergilendirmeyi seçip sessizce çalışmaya devam etmektir. Zug vergi idaresi sektörü tanır, protokolün yönetişim forumunu okur ve vakfın çoklu imza cüzdanındaki imzacıların kim olduğunu sorar.
Müvekkil sorusu
“Alman vatandaşıyım, hiç İsviçre’de yaşamadım, token tahsisimin değeri yaklaşık CHF 30 milyon ve üç yıl içinde hak kazanılacak. Zug’da götürü vergilendirmeyi seçip projeyi yönetmeye devam edebilir miyim?”
Götürü vergilendirmeyi ancak yönetim kurulu üyelikleri ve hazine imza yetkisi dahil olmak üzere proje üzerinde İsviçre topraklarından çalışmayı bırakırsanız seçebilirsiniz. Rolünüz operasyonel kalacaksa olağan vergilendirmeyi planlamalı ve özel servet statünüzü destekleyecek gerekçeleri oluşturmalısınız. Tahsisi işlem yapmadığınız bir cüzdanda tutun, uzun aralıklarla birkaç büyük dilim hâlinde satın, pozisyon karşılığında borçlanmayın ve piyasa yapıcılık faaliyetini bir şirkette tutun. Bu olgular altında hak kazanım dilimleri serbest bırakıldıklarında yine de ücret geliri sayılabilir (bkz. G. Kısım, IV. Bölüm), ancak sonraki değer artışı vergiden muaf bir özel sermaye kazancıdır. Götürü vergilendirme, projeyle tek bağlantınız elinizdeki tokenler olduğunda, yani çıkışınızdan sonra yeniden ilginç hâle gelir.
Notlar
- Zug Kantonu, Steuergesetz (BGS 632.1), § 35 vd. ve § 42 vd.; 2026 vergi dönemi için Zug kanton vergi idaresinin yayımladığı oranlar. G. Kısım, I. Bölüm oran tablolarını içerir. ↩
- Federal Act on Direct Federal Taxation of 14 December 1990 (DFTA; DBG), SR 642.11, md. 16 f. 3: “Die Kapitalgewinne aus der Veräusserung von Privatvermögen sind steuerfrei.” ↩
- Federal Act on the Harmonisation of Direct Taxation at Cantonal and Communal Levels of 14 December 1990 (THA; StHG), SR 642.14, md. 7 f. 4 b. b. ↩
- İsviçre Federal Vergi İdaresi, 27 Temmuz 2012 tarihli 36 No.lu Genelge, “Gewerbsmässiger Wertschriftenhandel”; ESTV çalışma belgesi “Kryptowährungen und Initial Coin/Token Offerings (ICOs/ITOs) als Gegenstand der Vermögens-, Einkommens- und Gewinnsteuer, der Verrechnungssteuer und der Stempelabgaben”, en güncel baskı. G. Kısım, II. Bölüm güvenli liman ölçütlerini ayrıntılı olarak inceler. ↩
- DBG, SR 642.11, md. 14 f. 1 ve 2; İsviçre Federal Vergi İdaresi, 24 Temmuz 2018 tarihli 44 No.lu Genelge, “Besteuerung nach dem Aufwand bei der direkten Bundessteuer”, 2. ve 3. bölümler. ↩
- DBG, SR 642.11, md. 14 f. 3 b. a–d (1 Ocak 2025 itibarıyla: asgari matrah CHF 429.100); ESTV’nin 24 Temmuz 2018 tarihli 44 No.lu Genelgesi, 3. bölüm. ↩
- THA (StHG), SR 642.14, md. 6; Zug Kantonu, Steuergesetz (BGS 632.1), § 13. G. Kısım, VI. Bölüm rejimi sürdüren kantonları ve asgari matrahlarını listeler. ↩
- ESTV’nin 24 Temmuz 2018 tarihli 44 No.lu Genelgesi, bölüm 2.3 (İsviçre’de yürütülen bir yönetim kurulu görevi dahil, İsviçre’deki her türlü kazanç amaçlı faaliyet rejimi dışlar). ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.