Saklama düzenlemem iflastan bağımsız mı?

PDF sürümünü okuyun (5 sayfa)

Bu soru, kripto varlıklarını üçüncü bir kişiye bırakan her müşteri için önemlidir: borsa kullanıcıları, saklama kuruluşu kullanan fonlar, bir özel bankanın kripto masasını kullanan aile ofisleri ve trustee’ler. İki hukuk düzeni soruyu farklı hukuki mekanizmalarla yanıtlar ve doktrinlerinin düşündürdüğünden daha benzer sonuçlara ulaşır. İsviçre sorunu kanunla çözmüştür. 1 Ağustos 2021’den bu yana İcra ve İflas Kanunu’nun (SchKG/DEBA) 242a maddesi, saklama kuruluşunun müşteri için her zaman hazır tutmayı üstlendiği kripto varlıkların, iflas eden saklama kuruluşunun masasından ayrıştırılmasına imkân tanır. Varlıkların ya bireysel olarak müşteriye tahsis edilmiş ya da müşterinin payı açıkça belirlenebilir olmak üzere bir müşteri topluluğuna tahsis edilmiş olması gerekir.¹ Singapur ise trust hukukuna dayanır. Saklama kuruluşu varlıkları trust olarak tutuyorsa müşterinin varlıkları korunur. Bu da niyet, konu ve lehtar bakımından belirliliği ve uygulamada ayrıştırmayı gerektirir. 4 Nisan 2024’ten bu yana Payment Services Regulations, lisanslı DPT hizmet sağlayıcılarının müşteri varlıklarını ayrıştırılmış hesaplarda trust olarak tutmasını şart koşmaktadır. Böylece niyet ve ayrıştırma kanun gereği sağlanmış olur.²

Zayıf noktalar her iki yerde de aynıdır. Saklama kuruluşunun kayıtları zayıfsa, toplu (omnibus) cüzdanlar İsviçre’deki belirlenebilir pay şartını bozar. Singapur’da ise müşterinin hakkı, misli bir havuzdaki orantılı bir pay olarak tanımlanmadıkça konunun belirliliği şartını bozar. Stake edilen, ödünç verilen veya yeniden teminat gösterilen varlıklar her zaman hazır tutulmaz ve bu nedenle İsviçre hukukuna göre ayrıştırılamaz. Singapur’da ise saklama kuruluşu bunları üçüncü bir kişiye devrettiği anda artık trust olarak tutulmazlar. 2024’teki FlowBank çöküşü, bir İsviçre bankasının kripto saklama düzenlemelerinin ayrıştırılabilirken itibari para mevduatının ayrıştırılamayabileceğini gösterdi. Hodlnaut ve Zipmex yargılamaları ise Singapur mahkemelerinin, müşterilerin lehtar mı yoksa teminatsız alacaklı mı olduğuna karar vermek için hizmet şartlarını madde madde incelediğini gösterdi.³

Sıralama

1. Saklama sözleşmesini taahhüt açısından okuyun. Saklama kuruluşu belirli varlıkları veya eşdeğer miktarı her zaman müşterinin kullanımına hazır tutmayı vaat ediyor mu? Saklama kuruluşu varlıkları kullanabiliyor, ödünç verebiliyor, stake edebiliyor veya yeniden teminat gösterebiliyorsa, düzenleme bir ödünç veya mevduattır ve müşteri her iki hukuk düzeninde de teminatsız alacaklıdır.
2. Cüzdan yapısını belirleyin. Her müşteri için bireysel olarak tahsis edilmiş zincir üstü adresler: İsviçre’de ayrıştırılabilir, Singapur’da trust malvarlığı. Zincir dışı defterli toplu cüzdan: İsviçre’de ancak defter her müşterinin payını açıkça belirlenebilir biçimde kaydediyorsa ayrıştırılabilir; Singapur’da ancak şartlar havuzda orantılı bir intifa hakkı (beneficial interest) tanımlıyorsa trust malvarlığı.
3. Saklama kuruluşunun lisans durumunu kontrol edin. Bir İsviçre bankası veya menkul kıymet kuruluşu, BankG/BankA md. 16 b. 1bis’i ve ayrıştırmanın FINMA tarafından denetimini devreye sokar. Bir İsviçre SRO üyesi yalnızca SchKG/DEBA md. 242a’ya dayanır. Singapur’daki bir MPI, koruma düzenlemelerine ve MAS denetimine tabidir. Her iki yerde de lisanssız bir saklama kuruluşu yalnızca genel hukukun korumasını sunar.
4. Kayıt tutma düzenini sınayın. Zincir üstü bakiyeler ile müşteri defteri arasındaki mutabakat sıklığını, denetçinin müşteri varlıklarının ayrıştırılmasına ilişkin raporunu ve anahtar yönetimi politikasını isteyin. Günlük mutabakat sunamayan bir saklama kuruluşu, iflasta belirlenebilir payları ispatlayamaz.
5. Staking ve getiri özelliklerini inceleyin. Müşteriye ödenen her getiri, varlıkların kullanıldığının kanıtıdır. Müşteri hem getiri hem de iflastan bağımsızlık istiyorsa, düzenleme bir vekâlet sözleşmesi olarak yapılandırılmalıdır. Bu sözleşmeye göre saklama kuruluşu, müşterinin tespit edebileceği bir doğrulayıcı aracılığıyla müşteri adına stake eder ve stake edilen varlıklar müşteriye atfedilir. FINMA bunu bankalar için belirli koşullar altında kabul etmektedir.⁴
6. Kanunlar ihtilafını göz önünde bulundurun. İsviçreli bir saklama kuruluşunun tuttuğu varlıklar üzerinde kurulan bir Singapur trust’ı, Lahey Trust Sözleşmesi uyarınca İsviçre’de tanınır. SchKG/DEBA md. 242a da trustee’nin ayrıştırma talebini korur. İsviçre hukukuna tabi bir İsviçre saklama sözleşmesi, Singapur’daki bir iflasta saklama kuruluşunun iflas hukuku (lex concursus) gereği hüküm doğurur. Saklama kuruluşu İsviçreliyse bu hukuk İsviçre hukukudur.⁵

Notlar

1. 11 Nisan 1889 tarihli İcra ve İflas Kanunu (SchKG/DEBA, SR 281.1), md. 242a ve 242b; banka saklama kuruluşları için BankG/BankA md. 16 b. 1bis; bkz. D. Kısım, IV. Bölüm ve H. Kısım, VII. Bölüm. ↩
2. Payment Services Regulations 2019, 4 Nisan 2024’ten itibaren geçerli olmak üzere değiştirilmiş hâliyle, müşteri varlıklarının korunmasına ilişkin gereklilikler; bkz. K. Kısım, II. Bölüm ve J. Kısım, II. ve V. Bölümler. ↩
3. FlowBank vakası H. Kısım, VII. Bölüm’de; Re Zipmex ve Re Hodlnaut J. Kısım, V. Bölüm ve N. Kısım, IV. Bölüm’de incelenmiştir. ↩
4. FINMA’nın 20 Aralık 2023 tarihli 08/2023 sayılı Rehberi, saklama kuruluşlarınca yapılan staking ve stake edilen varlıkların saklama varlığı sayılmasının koşullarına ilişkin bölüm; bkz. E. Kısım, VIII. Bölüm. ↩
5. 18 Aralık 1987 tarihli İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (IPRG/PILA, SR 291), md. 149a vd.; 1 Temmuz 1985 tarihli Hague Convention on the Law Applicable to Trusts (SR 0.221.371); bkz. D. Kısım, VIII. ve IX. Bölümler. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.