Fikrî mülkiyet ve hazine
Kod nerede durur?
Bir protokolün kodu genellikle açık kaynaklıdır. Bu nedenle fikrî mülkiyet sorusu, açık olmayan unsurlarla ilgilidir: markalar, alan adları, tescilli araçlar, ön yüz (front-end) kodu, veriler ve marka kimliği. Bu varlıklar, onları yaratan ya da yaratılmalarının bedelini emsallere uygun biçimde ödeyen kuruluşa ait olmalıdır. Her iki vergi idaresi de maddi olmayan varlıklara OECD Transfer Fiyatlandırması Rehberi’nin DEMPE analizini uygular ve geliştirme, iyileştirme, bakım, koruma ve kullanma işlevlerini hangi kuruluşun yerine getirdiğini sorar.1 Yazılım geliştiricileri istihdam eden ve fikrî mülkiyetin sahibi olan bir İsviçre GmbH’si savunulabilir. Geliştiriciler Zürih’teyken fikrî mülkiyetin sahibi olan bir Singapur holding şirketi ise ancak geliştirmeyi finanse ediyor, riski üstleniyor ve bu riski kontrol eden kişilere sahipse savunulabilir. Uygulamada bu, bir geliştirme sözleşmesi, bir bütçe ve işi onaylayan Singapur merkezli bir yönetici anlamına gelir.
Vakıf yolu bu durumu karmaşıklaştırır. Protokol vakıfları, protokolün gözetimi kapsamında markaları ve alan adlarını çoğu zaman kendileri tutar, geliştirmeyi ise işletme şirketine verdikleri hibelerle finanse eder. Hibe, fikrî mülkiyetin satın alınması değildir, çünkü ortaya çıkan ürün açık kaynak olarak yayımlanır ve vakıf markaları ayrıca edinir. Bir işletme şirketine geliştirme için ödeme yapan ve karşılığında açık kaynak koddan başka bir şey almayan bir vakıf, Zug vergi idaresinin amaç doğrultusunda verilmiş bir hibe olarak değerlendirebileceği bir ödeme yapmış olur. Vergiden muaf bir vakıf için bu itiraz edilecek bir durum değildir. Vergiye tabi bir vakıf içinse aynı ödeme, ancak vakfın faaliyetine hizmet ediyorsa indirilebilir bir giderdir. İşletme şirketi ise her iki durumda da ödemeyi gelir olarak kaydeder. Muhasebe G. Kısım, IV. Bölüm’de ele alınmaktadır.
Hazine nerede durur?
Hazine, grubun en büyük varlığı ve en büyük riskidir. Yerini dört husus belirler. Birincisi iflastan uzaklıktır: sahibi olmayan bir vakfın tuttuğu tokenlere, işletme şirketinin alacaklıları veya kurucuların alacaklıları ulaşamaz. Zug vakfının lehindeki başlıca argüman budur. İkincisi, paraya çevirmedeki vergidir. Bir İsviçre vakfı, muaf değilse hazine tokenlerinin satışında yüzde 12’nin biraz altındaki Zug oranıyla vergiye tabi kâr elde eder. Bir Singapur CLG’si ise tokenler yatırım olarak tutulduysa vergilendirilmeyen, satış ticari bir işlemse yüzde 17 oranında vergilendirilen bir sermaye kazancı elde eder.2 Üçüncüsü kontroldür: hazine adına imza atan yönetim kurulu, kuruluşun bulunduğu yerde olmalıdır. Bu nedenle bir Zug vakfının anahtarları İsviçre’deki yönetim kurulunda veya onun kontrolü altında, bir Singapur kuruluşunun anahtarları ise Singapur’daki yöneticilerinde bulunmalıdır. Dördüncüsü bankacılıktır. Grup maaş ödemesi gerektiğinde hazine tokenleri itibari paraya çevirebilmelidir. IX. Bölüm bu noktada İsviçre bankalarının, bir hazine cüzdanından gelen büyük girişleri kabul etmeye Singapur bankalarından daha istekli olduğunu gösterir.
Uygulama notu
Hazinesini bir Zug vakfında, işletme ekibini Singapur’da tutan bir grup, anahtarları kimin hangi yetkiyle kontrol ettiğini belgelemelidir. Beş imzacıdan üçünün İsviçre’deki yönetim kurulu üyeleri, diğer ikisinin Singapur’daki yöneticiler olduğu bir çoklu imza düzenlemesi, operasyonel erişime izin verirken kontrolü İsviçre’de tutar. Vakfın hazine politikası; karar yeter sayısını, işlem başına ve aylık limitleri, paraya çevirme için onaylanmış borsaları ve saklama kuruluşlarını ve yönetim kuruluna raporlamayı belirlemelidir. Denetçiler, denetim makamı ve bankalar bu politikayı ayrı ayrı isteyecektir.
Notlar
- OECD Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations (2022), VI. Bölüm, para. 6.32–6.72 (DEMPE işlevleri); IRAS e-Tax Guide, “Transfer Pricing Guidelines”, 7. baskı, 14 Haziran 2024, bölüm 13 (maddi olmayan varlıklar). ↩
- DFTA, SR 642.11, md. 57 ve md. 58 (tüzel kişilerin vergiye tabi net kârı); Income Tax Act 1947, s. 10(1)(a) ve s. 43; IRAS e-Tax Guide, “Income Tax Treatment of Digital Tokens”, bölüm 8 (şirketlerin sermaye varlığı olarak tuttuğu tokenler). G. Kısım, IV. Bölüm ve M. Kısım, I. Bölüm. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.