FATF’nin 15 No’lu Tavsiyesi ve transfer kuralı

PDF sürümünü okuyun (5 sayfa)

Standart

Mali Eylem Görev Gücü (FATF), Ekim 2018’de 15 No’lu Tavsiyesini değiştirerek ülkelerin sanal varlık hizmet sağlayıcılarını (VASP) kara paranın aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesi amacıyla düzenlemesini şart koştu ve sözlüğüne “sanal varlık” ile “sanal varlık hizmet sağlayıcısı” tanımlarını ekledi. VASP, ticari faaliyet olarak başka bir kişi için veya onun adına beş faaliyetten birini yürüten her gerçek veya tüzel kişidir. Bu faaliyetler şunlardır: sanal varlıklar ile itibari paralar arasında takas, sanal varlıklar arasında takas, sanal varlıkların transferi, sanal varlıkların veya bunlar üzerinde kontrol sağlayan araçların muhafazası veya yönetimi ve bir ihraççının bir sanal varlığı arz etmesi veya satmasıyla ilgili finansal hizmetlere katılım veya bu hizmetlerin sunulması. FATF, Haziran 2019’da 15 No’lu Tavsiyeye ilişkin Yorumlayıcı Notu kabul etti. Not; VASP’lerin lisanslanmasını veya kaydını, denetimini ve önleyici tedbirlerin tamamının uygulanmasını şart koşar. Notun 7(b) paragrafı “transfer kuralını” (travel rule) içerir. Gönderen ve alıcı VASP’ler, sanal varlık transferlerinde gerekli gönderen ve alıcı bilgilerini edinmek, saklamak ve iletmek zorundadır. Ülkeler bunun için 1.000 ABD doları veya avroluk bir asgari eşik (de minimis) belirleyebilir.¹

FATF’nin 28 Ekim 2021 tarihli “Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers” belgesi standardı altı alanda geliştirdi. Bunlar; sanal varlık ve VASP tanımları, standartların stablecoin’lere uygulanması, eşten eşe (peer-to-peer) işlemlerin riskleri, lisanslama ve kayıt, transfer kuralının uygulanması ve VASP denetçileri arasında bilgi paylaşımıdır. Rehber, bir DeFi yapısının kontrolünü veya üzerinde yeterli etkiyi elinde tutan yaratıcılarının, sahiplerinin ve işleticilerinin, yapı kendisini merkeziyetsiz olarak tanımlasa bile VASP olabileceği görüşünü benimsedi. Buna karşılık NFT’ler, ödeme veya yatırım amacıyla kullanılmadıkça genellikle tanımın dışındadır.² FATF, 2022’den beri uygulamaya ilişkin yıllık “hedefli güncellemeler” (targeted updates) yayımlamaktadır. 26 Haziran 2025 tarihli altıncı güncelleme, 99 ülkenin transfer kuralına ilişkin mevzuatı kabul ettiğini veya kabul etme sürecinde olduğunu ve zincir üstündeki yasa dışı faaliyetlerin çoğunun artık stablecoin’leri içerdiğini bildirdi. Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin Şubat 2025’te Bybit borsasından 1,46 milyar ABD doları çaldığını ve bunun yalnızca yüzde 3,8’inin geri alınabildiğini kaydetti. Standartların işe yaraması için küresel sanal varlık faaliyetinin yaklaşık yüzde 98’ini oluşturan ülkelerin standartları tam olarak uygulaması gerektiği sonucuna vardı.³

İsviçre’deki karşılığı

İsviçre’nin VASP’leri kapsama almak için yeni mevzuata ihtiyacı olmadı. Çünkü Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Kanunu (GwG/AMLA), finansal aracıları her zaman işlevlerine göre tanımlamıştır. Kripto varlıkların takası, saklanması ve transferi, başkalarına ait varlıkları kabul eden, saklayan veya transferine yardımcı olan bir meslek mensubunun faaliyetleri olarak GwG/AMLA md. 2 f. 3 kapsamına girer. FINMA bu tutumu Şubat 2018 tarihli ICO Rehberinde ve blokzincir ödemelerine ilişkin 02/2019 sayılı Rehberinde teyit etti. Bu rehber, transfer kuralını ödeme emirleriyle iletilen bilgilere ilişkin mevcut GwV-FINMA/AMLO-FINMA md. 10 yoluyla uyguladı. İsviçre, transfer kuralı için 1.000 ABD doları/avro asgari eşiğini benimsememeyi tercih etti. Böylece her transfer bilgi taşır. Ayrıca barındırılmayan cüzdanlara veya bu cüzdanlardan yapılan transferlerden önce gerçek faydalanıcının doğrulanmasını şart koştu. Takas işlemlerinde kimlik tespiti eşiğinin 2021’de 1.000 CHF’ye düşürülmesi, FATF’nin arızi işlemlere ilişkin kaygısının bir sonucuydu. İsviçre’nin 2016 tarihli FATF karşılıklı değerlendirmesi sanal varlık değişikliklerinden önce yapılmıştı, ancak izleme raporları İsviçre’yi 15 No’lu Tavsiyeye büyük ölçüde uyumlu olarak değerlendirmiştir.⁴

Singapur’daki karşılığı

Singapur kanun çıkardı. 28 Ocak 2020’de yürürlüğe giren 2019 tarihli Ödeme Hizmetleri Kanunu (Payment Services Act, PSA), Ekim 2018 değişikliğinden sonra hazırlandı ve FATF’nin VASP tanımını “dijital ödeme tokeni hizmeti” adı altında kapsayacak şekilde tasarlandı. 2021 tarihli Ödeme Hizmetleri (Değişiklik) Kanunu, tanımı transfer, saklama ve aracılık hizmetlerini kapsayacak şekilde genişletti. Böylece değişiklikler Nisan 2024’te yürürlüğe girdiğinde tanım FATF sözlüğüyle kelimesi kelimesine örtüştü. MAS’ın PSN02 sayılı bildirimi, DPT hizmet sağlayıcıları için önleyici tedbirleri ve transfer kuralını uygular. Eksiksiz bilgi için eşik 1.500 S$ olarak belirlenmiştir. 2022 tarihli Finansal Hizmetler ve Piyasalar Kanunu (FSMA) kapsamındaki DTSP rejimi, FATF’nin bir ülkeden faaliyet gösterip başka ülkelerdeki müşterilere hizmet veren VASP’lere ilişkin kaygısına bir cevaptı. FATF bu kaygıyı 2021 rehberinde dile getirmiş ve her hedefli güncellemede tekrarlamıştı. Singapur’un 2016 tarihli karşılıklı değerlendirmesi ve izleme raporları, Singapur’u 15 No’lu Tavsiyeye uyumlu veya büyük ölçüde uyumlu olarak değerlendirir.⁵

Bir sonraki tur

Her iki ülke de FATF’nin 2025’te başlayan ve etkinliğe daha güçlü bir şekilde odaklanan beşinci karşılıklı değerlendirme turuyla karşı karşıyadır. Sanal varlıklar, başlı başına bir doğrudan sonuç (immediate outcome) olarak değerlendirilecektir. Yazar, değerlendiricilerin üç noktayı test etmesini beklemektedir: barındırılmayan cüzdan transferlerinin denetimi, DeFi ön yüzlerinin (front-end) “kontrol veya yeterli etki” testi kapsamında nasıl ele alındığı ve lisanssız yurt dışı hizmet sağlayıcılara karşı yaptırım sicili. İsviçre’nin SRO modeli ile Singapur’un doğrudan denetimi etkinlik bakımından karşılaştırılacak ve sonuçlar GwV-FINMA/AMLO-FINMA ile PSN02’nin bir sonraki revizyonuna yansıyacaktır.

Notlar

1. FATF, Recommendation 15 and Interpretive Note to Recommendation 15, Ekim 2018 ve Haziran 2019’da değiştirilmiş hâliyle, “International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of Terrorism and Proliferation: The FATF Recommendations”, güncellenmiş baskı. Transfer kuralı INR 15, 7(b) paragrafındadır. ↩
2. FATF, Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers, 28 Ekim 2021, Paris. Altı odak alanı FATF’nin yayın notunda sayılmaktadır. DeFi hakkında bkz. Rehberin 67. paragraf vd. ↩
3. FATF, “FATF urges stronger global action to address illicit finance risks in virtual assets”, sanal varlıklar ve VASP’lere ilişkin altıncı hedefli güncelleme, 26 Haziran 2025. Güncellemeye aynı tarihli Best Practices on Travel Rule Supervision eşlik etmiştir. ↩
4. FINMA Guidelines for enquiries regarding the regulatory framework for initial coin offerings (ICOs), 16 Şubat 2018. FINMA’nın 26 Ağustos 2019 tarihli 02/2019 sayılı Rehberi. GwV-FINMA/AMLO-FINMA md. 51a. FATF, Mutual Evaluation Report Switzerland, Aralık 2016 ve 2020 ile 2023 tarihli güçlendirilmiş izleme raporları. Bkz. F. Kısım, II.–IV. Bölümler. ↩
5. Payment Services Act 2019, Birinci Ek, 3. Kısım; Payment Services (Amendment) Act 2021 ile değiştirilmiş hâliyle. MAS Notice PSN02, 13. paragraf. FSMA 2022, 9. Kısım. FATF, Mutual Evaluation Report Singapore, Eylül 2016 ve izleme raporları. Bkz. L. Kısım, I.–III. Bölümler. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.