Üçüncü eksen: saklama ve iflasta koruma
Üçüncü eksen, saklama kuruluşu batan bir müşterinin tokenlerini geri alıp alamayacağını belirler. İki merkezin 2022’den bu yana en belirgin biçimde yakınlaştığı eksen budur. İsviçre’nin cevabı kanunidir. SchKG/DEBA md. 242a, iflas idaresinin, müflisin müşteri adına tutmayı üstlendiği kripto varlıkları müşteriye iade etmesine imkân verir. Varlıkların ya münferit olarak müşteriye tahsis edilmiş ya da birden fazla müşteri için toplu olarak tutulup kayıtlar aracılığıyla her birine kolayca atfedilebilir olması gerekir. SchKG/DEBA md. 242b bu hakkı, varlıklara erişim için gereken verilere de genişletir. Bankalar bakımından BankG/BankA md. 16 b. 1bis, bu varlıkları kanun gereği ayrıştırılan saklama varlıkları olarak kabul eder. Haziran 2024’teki FlowBank çöküşü, FINMA’nın tasfiye kararından havuzda tutulan varlıkların atfedilmesine kadar bu çevredeki mekanizmayı sınadı. Kayıtlar düzgün olduğunda kanunun işlediğini gösterdi.1
Singapur’un cevabı sözleşme ve hakkaniyet hukuku olarak başladı ve düzenlemeye dönüştü. 2023’ten önce müşterinin konumu, kullanım koşullarının bir trust mı (Quoine, ByBit) yoksa bir borçlu-alacaklı ilişkisi mi (Hodlnaut ve Zipmex yeniden yapılandırmalarındaki analiz) yarattığına bağlıydı. Singapur Para Otoritesi (MAS), Ödeme Hizmetleri Kanunu (Payment Services Act, PSA) ve yönetmeliklerinde değişikliklerle karşılık verdi. DPT hizmet sağlayıcıları artık müşteri varlıklarını kanuni trust olarak tutmak, kendi varlıklarından ayrıştırmak, günlük mutabakat yapmak ve müşteri varlıklarının çoğunluğunu soğuk cüzdanda (cold storage) saklamak zorundadır. Kurallar Ekim 2023 ve Nisan 2024’te aşamalı olarak yürürlüğe girdi.2 Sonuç olarak lisanslı bir Singapur saklama kuruluşunun müşterileri, Aciz, Yeniden Yapılandırma ve Tasfiye Kanunu’nun (IRDA) saygı gösterdiği bir trust’ın lehtarlarıdır. Bu da onları İsviçre’deki konuma yaklaştırır.
Üç fark devam etmektedir. Birincisi, İsviçre kuralı iflas hukukuna ait olduğu için lisanslı olsun olmasın her saklama kuruluşuna uygulanır. Singapur’daki trust şartı ise lisans sahiplerine uygulanır. Lisanssız bir Singapur işleticisinin müşterisi yeniden kullanım koşulları analizine döner. İkincisi, İsviçre hukuku iflas anında kayıtlar aracılığıyla atfedilebilirlik arar. Singapur’daki trust ise bunun yerine konu bakımından kesinlik (certainty of subject matter) arar. Toplu (omnibus) bir cüzdan bu şartı ancak trust, misli bir kütlenin orantılı payı üzerinde kurulmuşsa karşılar. Mahkemeler bunu paylar için, şimdi de tokenler için kabul etmiştir. Üçüncüsü, staking ve ödünç verme, varlığı her iki rejimin dışına çıkarır. Platforma ödünç verilen bir token OR/CO md. 312 uyarınca tüketim ödüncü, Singapur hukukuna göre ise bir borçtur. Bu nedenle ödünç veren her iki yerde de teminatsız alacaklı sırasında yer alır.3
| Soru | İsviçre | Singapur |
|---|---|---|
| Ayrıştırmanın hukuki dayanağı | SchKG/DEBA md. 242a/242b; BankG/BankA md. 16 b. 1bis | PSA s. 23 ve yönetmelikler uyarınca kanuni trust (lisans sahipleri); diğer durumlarda genel trust hukuku |
| Kapsam | İflas hâlinde tüm saklama kuruluşları | Lisanslı DPT hizmet sağlayıcıları; diğerleri sözleşmeye göre |
| Toplu (omnibus) cüzdan | Kayıtlar aracılığıyla kolayca atfedilebiliyorsa izin verilir | Orantılı pay üzerinde trust ve günlük mutabakat varsa izin verilir |
| Soğuk cüzdan şartı | Kanunda yok; bankalar için FINMA beklentisi | Müşteri varlıklarının çoğunluğu soğuk cüzdanlarda (MAS kuralı) |
| Ödünç verilen veya stake edilen varlıklar | Tüketim ödüncü; teminatsız alacak | Borç; teminatsız alacak (Hodlnaut, Vauld) |
| Erişim verileri | SchKG/DEBA md. 242b: verilere ilişkin hak | Mahkeme kararı; trust lehtarının bilgi alma hakkı |
| Vaka incelemesi | FlowBank (2024) | Hodlnaut, Zipmex (2022 ve sonrası) |
Uygulama notu
Her iki merkezde faaliyet gösteren bir saklama kuruluşu, her iki rejimi de karşılayan tek bir saklama mimarisi kurabilir. Müşteri varlıklarını cüzdan düzeyinde kendi varlıklarından ayrıştırır ve her müşterinin her toplu cüzdandaki payını günlük olarak atfeden, mutabakatı yapılmış bir alt defter tutar. İsviçre’deki saklama sözleşmesi, müşteri adına tutma taahhüdünü açık ifadelerle belirtir, çünkü SchKG/DEBA md. 242a’yı tetikleyen bu taahhüttür. Singapur koşulları ise müşterinin orantılı payı üzerinde bir trust beyanı içerir. Singapur’daki soğuk cüzdan oranı, İsviçre hukukunu ihlal etmeden grup genelinde uygulanabilir. Ortak kullanılamayan şey staking ürünüdür: Platform aracılığıyla stake eden bir müşteri her iki yerde de korunan havuzdan çıkar ve bu kendisine açık bir dille söylenmelidir.
Notlar
- SchKG/DEBA md. 242a ve 242b (SR 281.1), DLT Kanunu ile 1 Ağustos 2021’den itibaren geçerli olmak üzere eklendi; BankG/BankA md. 16 b. 1bis. FlowBank hakkında bkz. H. Kısım, VII. Bölüm ve D. Kısım, IV. Bölüm. ↩
- Payment Services Act 2019, değişik s. 23; Payment Services (Amendment) Regulations 2023; MAS’ın dijital ödeme tokeni hizmetlerine ilişkin önerilen düzenleyici tedbirler hakkındaki görüşlere 3 Temmuz 2023 tarihli yanıtı; uygulanabildiği ölçüde MAS Notice PSN08 (saklama) ve Guidelines PS-G03. Bkz. K. Kısım, II. Bölüm. ↩
- Staking ve ödünç vermenin tüketim ödüncü niteliği hakkında bkz. D. Kısım, V. Bölüm ve K. Kısım, VIII. Bölüm; iflasta Singapur trust analizi hakkında bkz. J. Kısım, V. Bölüm ve N. Kısım, IV. Bölüm. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.