İngiliz hukukunun alınması

PDF sürümünü okuyun (6 sayfa)

İngiliz hukuku nasıl geldi?

İkinci Ferman bir mahkeme kurmaktan çok daha fazlasını yaptı. Mahkemeye adaleti İngiliz mahkemeleri gibi dağıtma talimatı vererek İngiliz hukukunun Boğaz Yerleşimleri’nde alınmasının (resepsiyon) aracı oldu. On dokuzuncu yüzyıl mahkemeleri, Fermanın 1826’daki hâliyle İngiliz hukukunu, yerel koşullara uygulanabildiği ölçüde Boğaz Yerleşimleri’ne getirdiğine hükmetti.¹ 27 Kasım 1826 tarihi, genel uygulamaya yönelik İngiliz kanunlarının alınması için kesim tarihi oldu. Bu tarihten sonra İngiltere’de çıkarılan kanunlar Singapur’da ancak açıkça genişletildikleri veya başka yollarla alındıkları takdirde uygulanıyordu.

Ferman yoluyla hukuk alınması, dönemin İngiliz kolonilerine özgüydü. Yerleşimcilere ve tüccarlara tek hamlede eksiksiz bir hukuk sistemi sağlıyordu: sözleşmeler, haksız fiiller ve mülkiyet alanındaki common law, hakkaniyet (equity) ilkeleri, trust hukuku ve İngiliz mahkemelerinin usul hukuku. Önde gelen üyeleri İngiltere’den gelen ve ticareti Londra’dan finanse edilen bir ticaret topluluğu için bu, belirleyici bir avantajdı. Sözleşmeler hazırlanabiliyor, poliçeler düzenlenebiliyor ve alacaklar, tüccarların ve onların asıl işverenlerinin bildiği bir hukuka göre tahsil edilebiliyordu.

Bir kayıt: dinler, adetler ve gelenekler

Hukukun alınması kayıtsız şartsız değildi. Ferman, mahkemenin kilise işlerindeki yargı yetkisini “so far as the several Religions, Manners, and Customs of the Inhabitants of the said Settlement and Places will admit” (söz konusu yerleşim ve yerlerin sakinlerinin çeşitli dinleri, adetleri ve gelenekleri elverdiği ölçüde) kullanmasını öngörüyordu.² Mahkemeler bu ve benzeri hükümlerden bir ilke geliştirdi. Buna göre İngiliz hukuku, özellikle aile hukukunda, sakinlerin dinleri, örfleri ve adetleri gözetilerek, onlara adaletsizlik veya baskı yaşatmayacak şekilde Singapur’a uyarlanarak uygulanmalıydı.³ Bazı erken davalarda İngiliz hukuku Çin, Malay ve Hindu örf hukukuyla değiştirildi ve bazı yerel örfler kanun gücü kazandı.⁴

Bu kayıt, Asyalı tüccar toplulukları için önem taşıyordu. Evlilik, miras ve aile trust’larının geçerliliğine ilişkin sorunlar Çin, Müslüman ve Hindu gelenekleri gözetilerek karara bağlandı. Mahkemeler, Çin ailesi ve mülkiyeti hakkında İngiltere’de benzeri olmayan bir içtihat birikimi oluşturdu. Mülkün ata ibadetine tahsis edilmesine ilişkin Çin uygulamasına uyarlanan İngiliz trust hukuku, Boğaz Yerleşimleri’nde Çinli ailelerin servetinin kuşaktan kuşağa aktarılmasını şekillendiren bir dava alanı hâline geldi. E Kısmında ele alınan günümüz Singapur trust hukukunun ve servet yapılandırma uygulamasının kökleri bu davalara uzanır.

Örnek olay: ata trust’ları ve hukuk alınmasının sınırları

Mülkün atalara ibadete tahsis edilmesine ilişkin Çin uygulaması, İngiliz hukuku ile yerel gelenek arasındaki gerilimi açıkça gösterir. Boğaz Yerleşimleri’ndeki Çinli bir vasiyetçi çoğu zaman bir evin veya başka bir mülkün süresiz olarak elde tutulmasını, gelirinin ata ibadeti ayinlerine harcanmasını ve mülkün asla satılmamasını vasiyet ederdi. İngiliz hukukuna göre böyle bir trust (yed-i emin yapısı) iki sorun doğuruyordu. Hayır amacı taşımayan bir amaca yönelik trust genel olarak geçersizdi. Mülkü süresiz olarak bağlayan bir tasarruf da süresizlik yasağı kuralına (rule against perpetuities) aykırıydı.

Privy Council’in 1875’te karara bağladığı Yeap Cheah Neo v Ong Cheng Neo davasında mesele imparatorluğun en yüksek mahkemesine ulaştı. Privy Council, İngiliz süresizlik yasağı kuralının Boğaz Yerleşimleri’nde uygulandığına ve ata ibadetine yönelik bir trust’ın İngiliz hukukuna göre hayır amacı sayılmadığına hükmetti. Bu nedenle tasarruf, kuralı ihlal ettiği ölçüde geçersizdi.⁵ Karar, yerel gelenekler lehine öngörülen kaydın sınırlarını gösterdi: Mahkemeler İngiliz aile hukukunu Asya uygulamalarına uyarlıyor, ancak İngiliz mülkiyet hukukunun temel kurallarını askıya almıyordu.

Davanın kalıcı pratik sonuçları oldu. Çinli aileler düzenlemelerini kurala uyarladı. Aile mülkünü kuşaklar boyunca elde tutmak için sınırlı süreli yapılar, şirketler ve daha sonra, yirminci yüzyılda, başka araçlar kullandılar. Serveti bir aile içinde süresiz olarak tutma arzusu ile hukukun bu tür düzenlemelere sınır koyma ısrarı arasındaki gerilim, Singapur’daki servet yapılandırmasının tarihi boyunca sürer. Civil Law Act daha sonra kanuni bir süresizlik süresi getirdi. E Kısmında ele alınan Singapur’un günümüz trust hukuku, kuruculara (settlor) önemli bir esneklik sunar. Bununla birlikte Privy Council’in 1875’te ele aldığı kaygılar, yani mülkün dolaşımı ve sonraki kuşakların hakları, her uzun vadeli aile yapısının incelenmesinde hâlâ yer alır.

Ticaret hukuku: ikinci bir alım

1826’daki alımda bir boşluk vardı. İngiliz ticaret hukuku on dokuzuncu yüzyılda şirketler, kambiyo senetleri, mal satışı ve sigortaya ilişkin kanunlar aracılığıyla hızla gelişti. Bu kanunlar 1826’dan sonra çıkarılmışlarsa Boğaz Yerleşimleri’nde uygulanmıyordu. Sömürge mevzuatı bu boşluğu ikinci bir alımla kapattı. Bir medeni hukuk kararnamesi, ticaret hukuku meselelerinde, yani adi ortaklıklar, tüzel kişiler, bankalar ve bankacılık, asıl ve temsilciler, kara ve deniz taşıyıcıları, deniz sigortası ve genel olarak ticaret hukukunda, uygulanacak hukukun İngiltere’de aynı dönemde uygulanan hukuk olduğunu öngördü.⁶

İkinci alımın dikkat çekici bir sonucu oldu. İngiliz ticaret hukuku sürekli olarak alınıyordu. Böylece İngiliz ticaret hukukundaki değişiklikler Boğaz Yerleşimleri’nde ve daha sonra Singapur’da kendiliğinden uygulanıyordu. Koloninin ticaret hukuku, imparatorluğun finans merkezi Londra’nınkiyle aynı adımla ilerliyordu. Singapur’daki tüccarlar ve bankalar, Londra’daki karşı taraflarıyla aynı kurallara tabiydi. Bu da hukuki riski ve işlem maliyetlerini azaltıyordu. Hüküm bağımsızlıktan sonra da yürürlükte kaldı ve İngiliz ticaret hukukunu 1993’e kadar Cumhuriyette doğrudan uygulanabilir kıldı.

1993 tarihli Application of English Law Act

İngiliz hukukunun ucu açık biçimde alınması belirsizlik yarattı. Hangi İngiliz kanunlarının Singapur’da uygulandığını bilmek çoğu zaman güçtü. Üstelik İngiliz ticaret hukukunun sürekli alınması, bağımsız bir devletin hukukunun Westminster’daki Parlamentonun kararlarıyla değişmesi anlamına geliyordu. 1993 tarihli Application of English Law Act (İngiliz Hukukunun Uygulanması Kanunu) bu duruma son verdi.

Kanuna göre hakkaniyet ilke ve kuralları dahil İngiliz common law’u, 12 Kasım 1993’ten hemen önce Singapur hukukunun parçası olduğu ölçüde Singapur hukukunun parçası olmaya devam eder.⁷ Common law, Singapur’un ve sakinlerinin koşullarına uygulanabildiği ölçüde ve bu koşulların gerektirdiği değişikliklerle yürürlükte kalır.⁸ İngiliz kanunları yalnızca Birinci Cetvelde sayılmışlarsa ve gerekli değişikliklerle uygulanır. Yerel kanunlar, bunlarla çelişen İngiliz düzenlemelerine üstün gelir.⁹ Kanun, ticaret hukukunun sürekli alınmasının aracı olan Civil Law Act’in 5. maddesini (section 5) yürürlükten kaldırdı. 12 Kasım 1993’ten önce başlatılan davalar için geçiş hükümleri saklı tutuldu.¹⁰

Kanun, hukuk alınmasının sömürge dönemini kapattı. 1993 sonrası Singapur hukuku, kendi başına bir common law sistemidir. İngiliz ve Commonwealth içtihatlarından ikna edici kaynak olarak yararlanır ve kendi içtihadını geliştirir. İngiliz mahkeme kararları güçlü bir etki yapmaya devam eder ve son derece ikna edici kabul edilir.¹¹ Uluslararası iş dünyası için bu bileşim caziptir: tanıdık bir common law çerçevesi, bir Asya ticaret merkezinin ihtiyaçlarına uyarlanmış yerel içtihatlar ve İngiliz, Avustralya ve diğer Commonwealth kaynaklarını dikkate alan mahkemeler.

Notlar

1. Öncü kararlar R v Willans (1858) 3 Ky 16 ve Yeap Cheah Neo v Ong Cheng Neo (1875) LR 6 PC 381’dir. Ayrıca bkz. Kevin Y.L. Tan, “The Second Charter”, Singapore Law Gazette, 15 Nisan 2026’daki değerlendirme. ↩
2. Kevin Y.L. Tan, “The Second Charter of Justice and the First Recorder (Part 1)”, Singapore Law Gazette, Mart 2023, Fermandan alıntıyla. ↩
3. Wikipedia, “Sources of Singapore law” (Erişim tarihi: Eylül 2026): İngiliz hukuku “should be modified in application to Singapore so as not to cause injustice or oppression to the indigenous people”, bu yapılırken “to their religions, usages and manners” gözetilmelidir. ↩
4. Wikipedia, “Sources of Singapore law” (Erişim tarihi: Eylül 2026): “in certain early cases English law was modified by Chinese, Malay and Hindu customary law, and some native usages or customs acquired the force of law”. ↩
5. Yeap Cheah Neo v Ong Cheng Neo (1875) LR 6 PC 381. ↩
6. Hüküm, 1878 tarihli Civil Law Ordinance’ta ortaya çıkmış ve daha sonra Civil Law Act’in (Cap 43) 5. maddesi olmuştur. Konuların listesi ve “corresponding period” formülü ikincil literatürden, özellikle Anglo-American Law Review, c. 17, s. 251’deki Civil Law Act’in 5. maddesine ilişkin makaleden özetlenmiştir. ↩
7. Application of English Law Act 1993, madde 3(1), Singapore Statutes Online (Erişim tarihi: Eylül 2026). ↩
8. Application of English Law Act 1993, madde 3(2), Singapore Statutes Online (Erişim tarihi: Eylül 2026). ↩
9. Application of English Law Act 1993, madde 4(1) ve 4(3), Singapore Statutes Online (Erişim tarihi: Eylül 2026). ↩
10. Application of English Law Act 1993, madde 6, Singapore Statutes Online (Erişim tarihi: Eylül 2026). ↩
11. Wikipedia, “Sources of Singapore law” (Erişim tarihi: Eylül 2026): İngiliz yargı içtihatları “continue to exercise a strong influence on the legal system and are regarded as highly persuasive”. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Kasım 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.