1959’da özyönetim

PDF sürümünü okuyun (5 sayfa)

30 Mayıs 1959 seçimi

Yeni anayasa kapsamındaki ilk seçim 30 Mayıs 1959’da yapıldı. Bu, genel oy hakkı ve zorunlu oy ile yapılan ilk genel seçimdi. Halk Eylem Partisi (People’s Action Party, PAP) oyların yüzde 54,08’ini alarak 51 sandalyenin 43’ünü kazandı. 586.098 kayıtlı seçmenin yaklaşık yüzde 90,1’i oy kullandı.¹ Seçim Dairesi (Elections Department) katılım oranını yüzde 92,9 olarak verir, ancak kendi 527.919 seçmen sayısı yaklaşık yüzde 90,1’e karşılık gelir.²

Lee Kuan Yew 5 Haziran 1959’da Singapur’un ilk Başbakanı olarak yemin etti.³ PAP, seçim kampanyasını İngilizce eğitim almış profesyonellerle Çince eğitim almış nüfus içinde güçlü desteğe sahip sol eğilimli sendikacıların koalisyonu olarak yürütmüştü. Koalisyon yalnızca iki yıl dayanabildi. Hem ideolojiye hem de birleşme sorusuna ilişkin iç gerilimleri, sonraki yıllarda Singapur siyasetini şekillendirdi.

Sonuç, radikal bir hükümetten korkan iş dünyasının bir kesimini kaygılandırdı. Yeni bakanlar, mülkiyete ve sözleşmelere saygı göstereceklerine yatırımcıları ikna etmek zorundaydı. Bunu açıklamalardan çok görevdeki icraatlarıyla yaptılar. Hükümet serbest limanı korudu, mevcut hukuk düzenine bağlı kaldı ve ekonomik kalkınmayı programının merkezine koydu.

Singapur Devleti anayasası

1959 anayasası Singapur’a tam iç özyönetim tanıdı. İç işlerde yürütme yetkisi, 51 üyeli ve seçimle oluşan bir Yasama Meclisi’ne (Legislative Assembly) karşı sorumlu bir Kabine’deydi. İngiliz hükümeti savunma ve dış ilişkileri elinde tuttu. İç güvenlik ise İç Güvenlik Konseyi aracılığıyla paylaşıldı. Yang di-Pertuan Negara (devlet başkanı) sömürge valisinin yerini aldı. Valilerin sonuncusu Sir William Goode, 9 Aralık 1957’de göreve başlamıştı.⁴

Limanın ticari yaşamı açısından anayasanın en önemli özelliği süreklilikti. Mahkemeler, mevcut kanunlar, para birimi ve sözleşmeler ile mülkiyete ilişkin common law çerçevesi yerinde kaldı. A. Kısım’da ve B. Kısım, I. Bölüm’de izlenen İngiliz common law mirası, özyönetime sahip devlete değişmeden geçti. F. Kısım, I. Bölüm, hukuk düzenindeki bu sürekliliğin sonraki finans merkezinin temel varlıklarından biri hâline nasıl geldiğini inceler.

Küçük bir devlet için ekonomik program

Yeni hükümet, transit ticaretin ve İngiliz askerî üslerinin harcamalarının hâkim olduğu bir ekonomiyi devraldı. Nüfus hızla artıyordu. 1957 nüfus sayımı 1.445.929 kişi saymıştı. Bu rakam 1960’a kadar 1.646.400’e yükseldi.⁵ Transit ticaret, işgücü piyasasına giren bu kadar çok genç için yeterli iş yaratamazdı. Hükümetin Maliye Bakanı Goh Keng Swee yönetiminde verdiği yanıt sanayileşme oldu.

1961’de Hollandalı Albert Winsemius başkanlığındaki bir Birleşmiş Milletler ekibi hükümete danışmanlık yaptı. Ekibin “A Proposed Industrialisation Programme for the State of Singapore” başlıklı raporu, hızlı sanayi büyümesi için bir plan ortaya koydu. Ekonomik Kalkınma Kurulu (EDB) aynı yıl kuruldu. Kurul, 1957 tarihli Singapur Sanayi Geliştirme Kurulu’nun (Singapore Industrial Promotion Board) yerini aldı ve 1961–1964 yılları için 100 milyon dolar sermaye aldı. İlk görevlerinden biri Jurong’u bir sanayi bölgesi olarak geliştirmekti. Bu kısmın III. Bölümü, EDB’yi ve sanayileşme stratejisini ayrıntılı olarak inceler.⁶

Ekonomik strateji olarak birleşme

1959 sanayi stratejisi adadan daha büyük bir pazar varsayıyordu. İmalat sanayii 1960’ta reel GSYİH’nin yalnızca yüzde 16,9’unu oluşturuyordu. İki milyondan az kişilik bir iç pazar için üretim yapan fabrikalar verimli bir ölçeğe ulaşamazdı. Bariz pazar, geçidin karşısındaki Malaya Federasyonu’ndaydı. Federasyon kısa süre önce bağımsızlığını kazanmıştı ve kendi sanayilerini bir gümrük duvarının ardında kuruyordu.⁷

PAP önderleri için birleşme bu nedenle siyasi bir hedef olduğu kadar ekonomik bir zorunluluktu. Lee Kuan Yew bu gerekçeyi Temmuz 1963’te Yasama Meclisi’ne açıkladı. Singapur “forty per cent of its entrepot trade, nearly three-quarters of its water supply” bakımından Malaya’ya bağımlıydı. İki bölge arasındaki bağ o kadar sıkıydı ki ayrılmaları “would have taxed the skill of the greatest political surgeons”.⁸ Malaya ile bir ortak pazar, Singapur’un yeni sanayilerinin yarımada genelinde satış yapmasını sağlayacaktı. Birleşme adanın sömürge statüsünü de sona erdirecekti, çünkü Londra bağımsızlığı tek başına Singapur’a vermektense Malezya aracılığıyla vermeye daha hazırdı.

Notlar

1. Wikipedia, “1959 Singaporean general election” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 30 Mayıs 1959 seçimi; 51 sandalye; PAP “achieved a landslide victory by winning 43 of the 51 seats and securing 54.08% of the popular vote”; genel oy hakkı ve zorunlu oy ile yapılan ilk genel seçim; 586.098 kayıtlı seçmen; katılım oranı yüzde 90,07. ↩
2. Elections Department Singapore, “70 Years of Elections: Milestones” (eld.gov.sg): katılım oranı “92.9%”, 586.098 seçmenden 527.919’u oy kullanmıştır. ↩
3. Wikipedia, “1959 Singaporean general election” (Erişim tarihi: Kasım 2026): “Lee was sworn in as Singapore’s first Prime Minister on 5 June 1959”. ↩
4. Wikipedia, “Crown Colony of Singapore” (Erişim tarihi: Kasım 2026): Sir William Goode 9 Aralık 1957’de Vali olmuştur; Wikipedia, “Self-governance of Singapore” (Erişim tarihi: Kasım 2026), Yang di-Pertuan Negara’nın İngiliz valinin yerini alması hakkında. ↩
5. Singapur İstatistik Dairesi (Singapore Department of Statistics), Table Builder, “Indicators On Population, Annual” (tablo M810001, Erişim tarihi: Kasım 2026): toplam nüfus 1957’de 1.445.929, 1960’ta 1.646.400. ↩
6. SG101 (Singapur Hükümeti), “1959–1965: Early Economic Strategies” (Erişim tarihi: Kasım 2026): 1961’de “led by Dutch industrialist Albert Winsemius” bir BM ekibi hükümete danışmanlık yapmıştır; raporu “A Proposed Industrialisation Programme for the State of Singapore”. SG101, “1959–1965: Early Economic Strategies” (Erişim tarihi: Kasım 2026): EDB 1961’de, 1957’de kurulan Singapore Industrial Promotion Board’un yerine, 1961–1964 için 100 milyon dolarla kurulmuştur; Jurong bir sanayi bölgesi olarak geliştirilmiştir. ↩
7. SG101, “1959–1965: Early Economic Strategies” (Erişim tarihi: Kasım 2026): imalat sanayiinin reel GSYİH içindeki payı 1960’ta yüzde 16,9 idi. ↩
8. Lee Kuan Yew, Yasama Meclisi’nde Malezya Anlaşması önergesi üzerine konuşma, 30 Temmuz 1963, Singapore Government Press Statement MC. JU. 73/63 (PM), National Archives of Singapore, lky19630730.pdf, s. 7: “Forty per cent of its entrepot trade, nearly three-quarters of its water supply”; “would have taxed the skill of the greatest political surgeons”. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.