Ceza hukukunun uygulanması: şirketlerin sorumluluğu, ertelenmiş kovuşturma anlaşmaları ve sınır ötesi işbirliği
Singapur Yüksek Mahkemesi Genel Dairesi (General Division), 24 Nisan 2026’da Kamu Savcısı (Public Prosecutor) ile eski adı Sembcorp Marine olan Seatrium Limited arasındaki ertelenmiş kovuşturma anlaşmasının adaletin menfaatine uygun olduğunu ve şartlarının adil, makul ve orantılı olduğunu ilan etti.1 Bu karar, Parlamento’nun sekiz yıl önce oluşturduğu ve o güne kadar hiç kullanılmamış bir usulü tamamladı. Karar aynı zamanda Brezilya’daki Lava Jato soruşturmalarının Singapur’a uzanan en uzun bölümlerinden birini, ilgili her birey için olmasa da şirket açısından kapattı. Dava, bu bölümün üç unsurunu tek bir dosyada gösterir: çalışanlarının işlediği suçlar nedeniyle hesap vermek zorunda kalan bir şirket, bir mahkemenin denetiminde müzakere edilmiş bir sonuç ve başka bir ülkedeki yargılamalarla uyumlu hâle getirilmesi gereken bir çözüm.
Bu bölüm, Singapur’un ceza hukukunu şirketlere karşı nasıl uyguladığını ve fiil, delil veya para yurt dışında bulunduğunda yabancı makamlarla nasıl işbirliği yaptığını inceler. Şirketlerin cezai sorumluluğuna ilişkin ilkelerle başlar, ardından ertelenmiş kovuşturma anlaşmalarına, sonra da karşılıklı adli yardıma ve suçluların iadesine geçer. Suç gelirlerinin müsaderesi ve iadesiyle devam eder ve birden fazla ülkedeki paralel yargılamaların sorunlarıyla sona erer. Kara para aklamanın önlenmesi çerçevesinin kendisi bu kısmın III. Bölümü’nün konusudur. 1MDB’nin ve 2023 kara para aklama davasının yarattığı bütünlük şokları ise E. Kısım, VI. Bölüm’de anlatılır. Bu bölüm söz konusu davalara yalnızca kovuşturma araçlarını örneklendirdikleri ölçüde başvurur.
Cenevre cildi, bunun karşılığı olan bölümünü İsviçre Ceza Kanunu’nun (StGB/SCC) 102. maddesi kapsamında şirketlerin cezai sorumluluğuna ve Gunvor, Glencore ve Trafigura’nın mahkûmiyetlerine ayırır.2 İki finans merkezi aynı yapısal soruyla karşı karşıyadır. Her ikisi de faaliyetlerini çoğunlukla yurt dışında yürüten ticaret şirketlerine, bankalara ve varlık yöneticilerine ev sahipliği yapar. Bu nedenle savcılarının ilgilendiği usulsüzlüklerin büyük bölümü başka ülkelerde gerçekleşir. Verilen yanıtlar öğretici biçimlerde ayrışır. İsviçre, şirket sorumluluğunun kanunla düzenlenmiş özel bir biçimine dayanır, şirketleri ceza kararnameleriyle (Strafbefehl) cezalandırır ve şimdiye kadar ertelenmiş kovuşturmayı getirmeyi reddetmiştir. Singapur ise şirketi genel ceza hukukunda bir kişi olarak kabul eder, bireylerin fiillerini common law kuralları aracılığıyla şirkete isnat eder ve İngiliz modeline göre biçimlendirilmiş bir ertelenmiş kovuşturma rejimi benimsemiştir.
Temel noktalar
Singapur hukuku şirketleri hemen her suçu işleyebilecek “kişiler” olarak kabul eder. Bireylerin fiillerini ve bilgisini, common law’un isnat kuralları ve 1992 tarihli Yolsuzluk, Uyuşturucu Kaçakçılığı ve Diğer Ağır Suçlar (Suç Gelirlerinin Müsaderesi) Kanunu’nun (CDSA) 73. maddesi gibi özel kanun hükümleri uyarınca şirkete isnat eder. Bir şirketin mahkûmiyeti hâlinde verilebilecek azami para cezaları çoğu zaman mütevazıdır. Örneğin yolsuzluk suçlamalarında her bir suçlama için bu tutar 100.000 Singapur dolarıdır (S$100.000). Müzakere edilmiş çözümlerin çok daha büyük tutarlar içermesinin nedeni budur. 2018 tarihli Ceza Adaleti Reformu Kanunu (Criminal Justice Reform Act 2018), şirketler ve diğer kuruluşlar için ertelenmiş kovuşturma anlaşmalarını getirdi. Bu anlaşmalar Yüksek Mahkeme’nin onayını gerektirir ve Resmî Gazete’de (Government Gazette) yayımlanır. 2025’te Seatrium ile yapılan bu türden ilk anlaşma 110 milyon ABD doları tutarında bir ceza öngördü. Bunun 53 milyon ABD doları Brezilya’ya yapılan ödemelerle mahsup edilebiliyordu. Uluslararası işbirliği; 2000 tarihli Cezai Konularda Karşılıklı Adli Yardım Kanunu’na (MACMA), 1968 tarihli Suçluların İadesi Kanunu’na (Extradition Act 1968) ve 1992 tarihli Kanun’un müsadere hükümlerine dayanır. 2017’deki Keppel davasında yabancı makamların yürüttüğü kovuşturma ise çözümlerin Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya ve Singapur arasında nasıl paylaşıldığını gösterdi.
Notlar
- Republic of Singapore Government Gazette, 30 Nisan 2026 tarihli 2439 No.lu Bildirim, “Criminal Procedure Code 2010: Declaration relating to Deferred Prosecution Agreement”, para. 1: Yüksek Mahkeme Genel Dairesi’nin, Kamu Savcısı ile Seatrium Limited (eski adıyla Sembcorp Marine Ltd) arasındaki 30 Temmuz 2025 tarihli ertelenmiş kovuşturma anlaşmasına (DPA) ilişkin olarak Criminal Procedure Code 2010, s. 149F uyarınca 24 Nisan 2026’da verdiği tespit kararı. ↩
- Ressos, Genève, place financière internationale, partie H, chapitre V, « La responsabilité pénale des entreprises : Gunvor, Glencore, Trafigura ». ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.