Karbon vergisi ve karbon kredileri

PDF sürümünü okuyun (7 sayfa)

Karbon Fiyatlandırması Kanunu ve yükselen fiyat patikası

Singapur, Güneydoğu Asya’nın ilk karbon vergisini 1 Ocak 2019’da yürürlüğe koydu. Hukuki dayanağı 2018 tarihli Karbon Fiyatlandırması Kanunu (Carbon Pricing Act 2018) ve buna bağlı yönetmeliklerdir. Kanun, raporlama eşiğini aşan tesislerin kayıt yaptırmasını ve emisyonlarını raporlamasını şart koşar. Yılda en az 25.000 ton karbondioksit eşdeğeri salan tesisler ise vergiye tabidir.¹ Vergi, başta rafinaj, petrokimya, elektrik üretimi ve yarı iletkenler olmak üzere yaklaşık 50 tesisten alınır ve ulusal emisyonların yaklaşık yüzde 70’ini kapsar. Akaryakıt özel tüketim vergileriyle birlikte emisyonların yaklaşık yüzde 80’i fiyatlandırılmış olur.²

Aracın ana sinyali fiyat patikasıdır. Vergi 2019’dan 2023’e kadar ton başına 5 Singapur doları (S$5) olarak belirlendi ve 2024 ile 2025 için S$25’e yükseltildi. 2026 ve 2027 için S$45’tir. Hedef, 2030’a kadar ton başına S$50 ile S$80 arasına ulaşmaktır. Parlamento bu patikayı uygulamaya koyan Kanun değişikliklerini 8 Kasım 2022’de kabul etti. Değiştirilen yönetmelikler 1 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi.³

Artışa, uluslararası rekabete açık sanayiyi koruyan önlemler eşlik etti. Bir geçiş çerçevesi kapsamında, emisyon yoğun ve ticarete açık şirketler emisyonlarının bir kısmı için ücretsiz tahsisat (allowance) alır. Tahsisatlar, şirketlerin uluslararası kabul görmüş verimlilik ölçütleri karşısındaki performansına göre belirlenir. Yeni yatırımlar bu çerçeveden yararlanamaz.⁴ Asya petrol piyasalarındaki rolü G.II. Bölüm’de anlatılan Jurong Adası’ndaki rafineriler ve petrokimya kompleksleri, aksi takdirde komşu ülkelerdeki rakiplerinin katlanmadığı bir maliyetle karşı karşıya kalırdı. Tahsisatlar karbon sızıntısını sınırlarken ek emisyonlar üzerindeki marjinal fiyat sinyalini korur.

Singapur’un kendi emisyonları küresel ölçekte küçüktür. 2022’de 53,25 milyon ton, yani kişi başına 8,9 ton oldu ve küresel toplamın yaklaşık yüzde 0,1’ini oluşturur.⁵ Karbon vergisinin önemi, dünya emisyonları üzerindeki etkisinden çok yarattığı şeylerden gelir: yurt içinde bir fiyat, karbon kredileri için yükümlülükten doğan bir talep ve karbon piyasalarının işleyebileceği bir hukuki çerçeve.

Uluslararası karbon kredileri ve 6. madde

1 Ocak 2024’ten beri vergiye tabi tesisler, vergiye tabi emisyonlarının yüzde 5’ine kadarını yüksek kaliteli uluslararası karbon kredileriyle mahsup edebilir. Kredilerin Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamındaki kurallara uyması ve çevresel bütünlüğe ilişkin yedi ilkeyi karşılaması gerekir. 6. madde, ülkelerin emisyon azaltımlarını birbirlerine aktarmasına izin verir. Bunun koşulu, ev sahibi ülkenin aktarıma izin vermesi ve aynı azaltımın iki kez sayılmaması için karşılık gelen düzeltmeyi yapmasıdır. Paris Anlaşması’nı 21 Eylül 2016’da onaylayan Singapur, bu sistemin en etkin alıcılarından biri hâline geldi.⁶

Hükümet, Afrika, Asya ve Latin Amerika’daki ev sahibi ülkelerle uygulama anlaşmaları imzaladı. Resmî portal; Gana, Butan, Peru, Ruanda, Tayland ve Moğolistan ile yürürlükteki anlaşmaları listeler. Portal ayrıca 8 Haziran 2026’da Filipinler ile ve 4 Eylül 2026’da Laos ile imzalanan yeni anlaşmalara da yer verir. Ulusal Çevre Ajansı (National Environment Agency, NEA), toplam on bir uygulama anlaşması imzalandığından söz eder. Bu rakam, portalda henüz yürürlükte olarak listelenmeyen anlaşmaları da içerir. Birçok anlaşma kapsamında proje çağrıları yapıldı. En sonuncusu 8 Ekim 2026’da Moğolistan ile yapıldı.⁷

Hükümet kendi hesabına da kredi satın alır. Ekim 2025’te yüksek kaliteli karbon kredileri için ikinci bir teklif çağrısı başlattı. Kasım 2025’te NEA, çevresel bütünlük değerlendirmelerini desteklemek üzere karbon derecelendirme hizmeti sağlayıcıları atadı. Bu tür alımlar, Singapur’un ulusal hedeflerini tutturmasına yardımcı olmayı amaçlar. Çünkü yenilenebilir kaynakları sınırlı küçük bir ada bu hedeflere yalnızca yurt içi azaltımla ulaşamaz. Kullanılmayan mahsup kotası ayrıntılı geçiş kurallarına tabidir. 2025 emisyon yılından 2026’ya aktarılan kota, eski vergi oranının yeni orana oranıyla, yani S$25’e S$45 oranıyla dönüştürülür.⁸

Karbon borsaları ve gönüllü piyasa

Yükümlülük piyasasının yanında gönüllü bir piyasa bulunur. Herhangi bir hukuki yükümlülük olmaksızın kendi iklim taahhütlerini yerine getirmek için kredi satın alan şirketlerin işlem yerlerine, standartlara ve derecelendirmelere ihtiyacı vardır. Singapur bunlara ev sahipliği yapmayı hedefledi. Bir karbon borsası ve pazar yeri olan Climate Impact X, 2021’de DBS, Singapur Borsası (SGX), Standard Chartered ve Temasek tarafından kuruldu.⁹ Karbon kredisi ticareti için başka platformlar da şehirde yerleşti.

Gönüllü piyasa son yıllarda bir güven bunalımı yaşadı. Gazetecilerin ve araştırmacıların incelemeleri, orman koruma kredilerinin pek çoğunun bütünlüğünü sorguladı. Singapur buna kendi sistemini yüksek standartlara bağlayarak yanıt verdi. Singapur Para Otoritesi (MAS), karbon kredilerinin karbonsuzlaştırma planlarının bir parçası olarak kullanımına ilişkin rehber yayımladı. Bir alıcılar koalisyonu olan Action for a Resilient Climate (ARC) Coalition, 2026’da Ecosperity konferansında başlatıldı. MAS, Ekim 2025’te finansal kuruluşların karbon piyasası faaliyetlerini geliştirmelerini desteklemek amacıyla Finans Sektörü Karbon Piyasası Geliştirme Hibesi’ni (Financial Sector Carbon Market Development Grant) uygulamaya koydu.¹⁰

Finans merkezinin bir iş alanı olarak karbon piyasaları

Finans merkezi açısından karbon piyasaları, yerleşik iş alanlarından birkaçını bir araya getirir. G. Kısım’da anlatıldığı gibi, çoğunun Asya genel merkezi Singapur’da bulunan emtia tüccarları, birçok bakımdan bir emtia gibi davranan bir varlık sınıfına kaynak geliştirme (origination), lojistik ve risk yönetimi becerileri getirir. Bankalar ticaret finansmanı ve riskten korunma sağlar. Avukatlar satın alma sözleşmelerini ve proje belgelerini hazırlar. Doğrulama ve derecelendirme şirketleri ise alıcıların güvendiği değerlendirmeleri sunar. 6. madde çerçevesi buna bir kamu hukuku katmanı ekler. Çünkü her aktarım, egemen bir ev sahibi devletin iznini gerektirir. Singapur’un F. Kısım’da incelenen, sınır ötesi sözleşmeler için tarafsız bir merkez olma deneyimi burada bir avantajdır.

Riskler de aynı ölçüde tanıdıktır. Karbon kredileri maddi olmayan varlıklardır. Kaliteleri karşı olgusal varsayımlara bağlıdır ve güven kaybolduğunda değerleri çökebilir. H.II. Bölüm’de ele alınan 2020’deki fiziki emtia ticareti dolandırıcılıkları, belgeler doğrulamanın yerini aldığında neler olduğunu gösterir. Aynı ders, varlığı ölçüme ve sicil kayıtlarına bağlı olan bir varlık için de geçerlidir. Derecelendirmelere, karşılık gelen düzeltmelere ve hükümetlerarası anlaşmalara yapılan vurgu, piyasayı doğrulanabilir olgulara dayandırmaya yönelik bilinçli bir çabadır.

Notlar

1. Carbon Pricing Act 2018 (2018 tarihli 23 sayılı Kanun), raporlamaya tabi ve vergiye tabi tesislerin kaydına (bildirildiğine göre raporlama eşiği yılda 2.000 tCO2e) ve karbon vergisine ilişkin hükümler. ↩
2. Wikipedia, “Climate change in Singapore” (Erişim tarihi: Kasım 2026): Singapur, Güneydoğu Asya’nın ilk karbon vergisini 1 Ocak 2019’da, başlangıçta ton karbondioksit eşdeğeri başına S$5 olarak getirdi. — National Environment Agency, “Carbon Tax”, nea.gov.sg (Erişim tarihi: Kasım 2026): karbon vergisi 1 Ocak 2019’da Carbon Pricing Act ve buna bağlı yönetmeliklerle getirildi. — National Climate Change Secretariat, “Carbon Tax”, nccs.gov.sg (Erişim tarihi: Kasım 2026): yılda doğrudan en az 25.000 tCO2e salan tesisler vergilendirilir; “around 70% are covered by the carbon tax levied on about 50 facilities”; “About 80% of our total greenhouse gas (GHG) emissions are covered by carbon tax and fuel excise duties”. ↩
3. NCCS, “Carbon Tax”, a.g.e. ve NEA, “Carbon Tax”, a.g.e.: 2019–2023 için ton başına S$5, 2024 ve 2025’te S$25, 2026 ve 2027 için 1 Ocak 2026’dan itibaren S$45, “with a view of reaching $50 to $80 per tonne by 2030”. — NEA, “Carbon Tax”, a.g.e.: Carbon Pricing Act değiştirildi ve 8 Kasım 2022’de Parlamento’da kabul edildi; 6 Ekim 2023’te yayımlanan değiştirilmiş yönetmelikler 1 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. ↩
4. NCCS, “Carbon Tax”, a.g.e.: geçiş çerçevesi kapsamındaki tahsisatlar “internationally-recognised efficiency benchmarks” karşısındaki performansa göre belirlenir; “New investments will not qualify for the transition framework.” ↩
5. Wikipedia, “Climate change in Singapore”, a.g.e.: 2022’de toplam 53,25 milyon ton emisyon ve kişi başına 8,9 ton CO2; Singapur küresel emisyonlara yaklaşık yüzde 0,1 oranında katkıda bulunur. ↩
6. NCCS, “Carbon Tax”, a.g.e. ve NEA, “Carbon Tax”, a.g.e.: yüksek kaliteli uluslararası karbon kredileri “up to 5% of their taxable emissions from 2024” oranında mahsup edilebilir. — NCCS, “Carbon Tax”, a.g.e.: uygun kredilerin “will need to comply with rules under Article 6 of the Paris Agreement, and meet seven principles”. — Wikipedia, “Climate change in Singapore”, a.g.e.: Singapur, Paris Anlaşması’nı 22 Nisan 2016’da kabul etti ve 21 Eylül 2016’da onayladı. ↩
7. Singapore Carbon Market Cooperation, carbonmarkets-cooperation.gov.sg, ana sayfa ve haber bölümü (Erişim tarihi: Kasım 2026): Gana, Butan, Peru, Ruanda, Tayland ve Moğolistan ile yürürlüğe konmuş uygulama anlaşmaları; Filipinler ile 8 Haziran 2026’da ve Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti ile 4 Eylül 2026’da imzalanan uygulama anlaşmaları. — NEA, “Carbon Tax”, a.g.e.: hükümet “11 Implementation Agreements (IAs)” imzalamıştır. — Singapore Carbon Market Cooperation, haber bölümü, a.g.e.: Peru (24 Ekim 2025), Butan (20 Kasım 2025), Ruanda (30 Ocak 2026), Tayland (31 Mart 2026) ve Moğolistan (8 Ekim 2026) ile proje çağrıları. ↩
8. Singapore Carbon Market Cooperation, haber bölümü, a.g.e.: yüksek kaliteli karbon kredileri için ikinci teklif çağrısı 31 Ekim 2025’te başlatıldı; NEA, karbon derecelendirme hizmeti sağlayıcılarını 7 Kasım 2025’te atadı. — NEA, “Carbon Tax”, a.g.e.: 2025 emisyon yılının kullanılmayan kotası “(A – B) x ($25/$45)” dönüşüm katsayısıyla 2026 emisyon yılına aktarılabilir; 2024 emisyon yılından 2025’e aktarılan kota ise sona erer. ↩
9. Climate Impact X, 2021’de DBS, SGX, Standard Chartered ve Temasek tarafından kuruldu. ↩
10. MAS, Sustainability Report 2025/2026, “Strategy”, a.g.e.: MAS’ın karbon kredilerinin karbonsuzlaştırma planlarının bir parçası olarak kullanımına ilişkin rehberi; Ecosperity 2026’da başlatılan Action for a Resilient Climate (ARC) Coalition ile sonuçlanan, sektörün öncülüğündeki alıcılar koalisyonu. — MAS, Sustainability Report 2025/2026, “Strategy”, a.g.e.: MAS, Financial Sector Carbon Market Development Grant’i Ekim 2025’te başlattı. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.