Karbon ve çevresel emtiaların ticareti

PDF sürümünü okuyun (5 sayfa)

Karbon vergisi ve uluslararası krediler

Karbon kredileri, Singapur’dan alınıp satılan en yeni emtiadır. Bu piyasa hukuka dayanır. Bir kredinin değeri, ancak bir düzenleyicinin ya da alıcının üstlendiği bir taahhüdün onu tanıdığı ölçüde vardır. 2018 tarihli Karbon Fiyatlandırması Kanunu (Carbon Pricing Act 2018) ile getirilen Singapur karbon vergisi, yılda en az 25.000 ton karbondioksit eşdeğeri salım yapan tesislere uygulanır.¹ Oran 2019’dan 2023’e kadar ton başına S$5 idi. 2024’te S$25’e, 1 Ocak 2026’dan itibaren ise S$45’e yükseldi. Hedef, 2030’a kadar S$50 ile S$80 arasına ulaşmaktır.²

Kredi ticaretiyle bağlantı, mahsup mekanizmasında yatar. 2024’ten bu yana vergiye tabi şirketler, vergiye tabi salımlarının yüzde 5’ine kadarını uygun nitelikteki uluslararası karbon kredileriyle mahsup edebilir. Bu krediler Paris Anlaşması’nın 6. maddesinin kurallarına ve hükümetin belirlediği çevresel bütünlük ilkelerine uygun olmalıdır.³ Bu tasarım, yüksek kaliteli krediler için yurt içinde yasal yükümlülükten doğan bir talep yaratır. Böylece Singapur’daki tüccarlar hem yakınlarında bir pazar bulur hem de gönüllü piyasayla bağlantı kurar.

6. madde kapsamındaki uygulama anlaşmaları

Paris Anlaşması’nın 6. maddesi, devletlerin azaltım sonuçlarını kendi aralarında devretmesine izin verir. Şartı, ev sahibi devletin kendi hesaplarında karşılık gelen bir düzeltme yapmasıdır. Böylece azaltım yalnızca bir kez sayılır. Singapur bu çerçevede ikili uygulama anlaşmalarından oluşan bir ağ kurmuştur. Hükümet, projelerin yetkilendirme başvurusu yapabildiği altı işler hâldeki anlaşmayı listeler: Gana, Butan, Peru, Ruanda, Tayland ve Moğolistan. Moğolistan için başvuru süreci 30 Ekim 2026’da açıldı.⁴

Ağ büyümeye devam ediyor. Singapur 30 Nisan 2026’da, Manila’daki ASEAN İklim Haftası sırasında Filipinler ile bir uygulama anlaşması imzaladı. Bu, Filipinler’in bu türdeki ilk anlaşmasıydı. 4 Eylül 2026’da ise Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti ile bir anlaşma imzaladı. Hükümet bunu Singapur’un on ikinci uygulama anlaşması ve bir ASEAN üyesi devletle yaptığı dördüncü anlaşma olarak tanımladı.⁵ Bu anlaşmalar, ortak devletlerde üretilen kredilere gönüllü piyasa kredilerinde bulunmayan bir hukuki statü kazandırır: krediler ev sahibi devlet tarafından yetkilendirilir, ulusal sicillere kaydedilir ve ulusal hesaplarda düzeltmeye konu olur.

Borsalar, pazar yerleri ve ticaret topluluğu

Bu çerçevenin çevresinde bir karbon işletmeleri topluluğu oluşmuştur. Enterprise Singapore 2023’te karbon hizmetleri sektöründe 100’den fazla şirketin faaliyet gösterdiğini bildirdi. Bunlar arasında AirCarbon Exchange ve Climate Impact X borsaları da yer alıyordu.⁶ Climate Impact X, yüksek kaliteli krediler için bir borsa ve bir pazar yeri sunmak amacıyla 2021’de DBS, Singapur Borsası, Standard Chartered ve Temasek tarafından kuruldu.⁷ Katılımcılar arasında proje geliştiriciler, aracılar, doğrulama kuruluşları, derecelendirme kuruluşları, siciller ve emtia tüccarlarının çevre masaları bulunur.

Emtia tüccarları becerilerini bu yeni piyasaya taşır. Bir karbon kredisi, bir ton petrol gibi standartlaştırılmış bir birimdir. Ancak değeri, durum tespiti gerektiren özelliklere bağlıdır: projenin türü, üretim yılı (vintage), metodoloji, geri dönüş riski ve ev sahibi devletin yetkilendirmesi. Fiziki emtialarda kalite, menşe ve belge riskini zaten yöneten tüccarlar aynı disiplinleri kredilere de uygulayabilir. Kredileri fiziki yüklerle birleştirmeleri de mümkündür. Örneğin LNG, mahsup kredileri eklenerek satılabilir. Kredilerin kalitesi şüpheli olduğunda bu uygulama eleştiri almıştır.

Karbon kredilerinin hukuki niteliği

Karbon kredisinin hukuki niteliği Singapur hukukunda henüz netleşmemiştir. Bir kredi, bir sicildeki kayıttır. Bu sicil Singapur dışındaki bir sicil işleticisi tarafından tutulabilir ve işleticinin koşullarına tabi olabilir. Kredinin trust yoluyla tutulabilen, teminat olarak rehnedilebilen ya da iflasta geri alınabilen bir mülkiyet konusu olup olmadığı, genel mülkiyet hukukuna bağlıdır. Mahkemeler benzer soruları kripto varlıklar için ele almıştır. K.I. Bölüm bu konuyu tartışır. Bu nedenle piyasa katılımcıları, devredilen hakları tanımlamak için çoğu zaman sektör şablonlarına dayanan sözleşme belgelerine başvurur.

Finans merkezi açısından bu soru önemlidir. Bankalar kredi stoklarını ancak hukuki statüleri açık olduğunda finanse eder ve teminat olarak kabul eder. K.II. Bölüm, karbon piyasasının içinde yer aldığı sürdürülebilir finansın daha geniş çerçevesini, taksonomi ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri dahil olmak üzere inceler.

Notlar

1. Carbon Pricing Act 2018 (Act 23 of 2018), 1 Ocak 2019’dan itibaren yürürlükte. ↩
2. National Climate Change Secretariat, “Carbon Tax” (nccs.gov.sg, erişim tarihi: Kasım 2026): yıllık olarak “directly emit at least 25,000 tCO2e” sera gazı salan tesisler kapsama girer. National Climate Change Secretariat, “Carbon Tax” (yukarıda): S$5/tCO2e “for the first five years from 2019 to 2023”; 2024’ten itibaren S$25/tCO2e; “raised to S$45/tCO2e with effect from 1 Jan 2026”; 2030’a kadar S$50–80/tCO2e hedefi. ↩
3. National Climate Change Secretariat, “Carbon Tax” (yukarıda): 2024’ten itibaren şirketler vergiye tabi salımlarının yüzde 5’ine kadarını uluslararası karbon kredileriyle mahsup edebilir; “Eligible ICCs used under the carbon tax regime will need to comply with rules under Article 6 of the Paris Agreement” ve yüksek çevresel bütünlüğü gösteren yedi ilkeyi karşılamalıdır. ↩
4. Singapore Carbon Markets Cooperation, internet sitesi (carbonmarkets-cooperation.gov.sg, erişim tarihi: Kasım 2026); Gana, Butan, Peru, Ruanda, Tayland ve Moğolistan ile işler hâle getirilmiş uygulama anlaşmalarını listeler. Enerji, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, “Singapore and Mongolia to open application process for carbon credit projects under bilateral Implementation Agreement”, 8 Ekim 2026 (meti.gov.sg, erişim tarihi: Kasım 2026; Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’nın adı 1 Ekim 2026’dan itibaren değiştirildi, Başbakanlık Ofisi, 22 Temmuz 2026 tarihli duyuru, pmo.gov.sg): başvurular 30 Ekim 2026’dan itibaren açık; Gana, Butan, Peru, Ruanda ve Tayland’dan sonra başvuruların açıldığı altıncı anlaşma. ↩
5. Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, “Singapore signs the Philippines’ first Implementation Agreement on carbon credits collaboration under Article 6 of the Paris Agreement”, 30 Nisan 2026 (şimdi meti.gov.sg’de, erişim tarihi: Kasım 2026): Manila’daki ASEAN İklim Haftası sırasında Bakan Grace Fu ve DENR Sekreteri Juan Miguel T. Cuna tarafından imzalandı. Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (şimdi Enerji, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı), “Singapore and Lao People’s Democratic Republic sign Implementation Agreement on carbon credits under Article 6 of the Paris Agreement”, 4 Eylül 2026 (meti.gov.sg, erişim tarihi: Kasım 2026): “This is Singapore’s 12th Implementation Agreement on carbon credits collaboration”; bir ASEAN üyesi devletle dördüncü anlaşma; Bakan Grace Fu tarafından imzalandı. ↩
6. Lee Pak Sing (Enterprise Singapore), The Business Times, 4 Eylül 2023, JTC tarafından yeniden yayımlandı (yukarıda): Singapur’da “now has more than 100 of such companies”, aralarında ACX ve Climate Impact X karbon borsaları da var. ↩
7. Climate Impact X, Mayıs 2021’de DBS, SGX, Standard Chartered ve Temasek’in ortak girişimi olarak duyuruldu; bkz. 20 Mayıs 2021 tarihli ortak basın duyurusu. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.