Basel Komitesinin kripto risklerine ilişkin ihtiyatlı uygulaması
Basel Bankacılık Denetim Komitesi (BCBS), kripto varlık risklerinin ihtiyatlı uygulamasına ilişkin standardını 16 Aralık 2022’de konsolide Basel Çerçevesinin yeni SCO60 bölümü olarak yayımladı ve 1 Ocak 2025’e kadar uygulanmasını öngördü. Standart kripto varlıkları iki gruba ayırır. 1. Grup, tokenize geleneksel varlıkları (1a Grubu) ve geri ödeme riski testi ile baz riski testini geçen stablecoinleri (1b Grubu) kapsar. Her ikisi de dayanak riskin sermaye uygulamasına tabidir. Buna, denetim otoritelerinin devreye alabileceği bir altyapı riski ek yükü eklenebilir. 2. Grup ise bitcoin, ether ve testleri geçemeyen stablecoinler dahil geri kalan her şeyi kapsar. Korunma muhasebesinin tanınmasına ilişkin ölçütleri karşılayan 2a Grubu varlıklar, değiştirilmiş bir piyasa riski uygulamasına tabidir. 2b Grubu varlıklara yüzde 1.250 risk ağırlığı uygulanır. Bu, bankanın riskin tamamına eşit sermaye tutması gerektiği anlamına gelir. Toplam 2. Grup riski ana sermayenin (Tier 1) yüzde 1’i ile sınırlıdır. Yüzde 2’de kesin bir tavan vardır ve bu tavan aşıldığında 2. Grup portföyünün tamamı 2b Grubu gibi işlem görür.1 Komite 17 Temmuz 2024’te, stablecoinlerin 1b Grubuna girebilmesine ilişkin ölçütleri, özellikle rezerv varlıkların bileşimi ve vadesi bakımından sıkılaştıran hedefli değişiklikler kabul etti ve uygulama tarihini 1 Ocak 2026’ya erteledi.2
Standart iki merkez için önemlidir, çünkü her ikisi de kripto varlık tutan veya saklayan bankalara sahip bankacılık merkezleridir. İsviçre, nihai Basel III standartlarını 1 Ocak 2025’ten itibaren geçerli olmak üzere revize edilmiş Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği ve FINMA genelgeleriyle uygulamaya koydu ve kripto varlık standardını bankaları için iç hukuka aktardı. Sygnum ve AMINA gibi İsviçreli kripto bankaları bu nedenle kendi hesaplarına tuttukları 2. Grup riskleri için yüzde 1.250 ağırlık üzerinden sermaye ayırır. Müşteri varlıklarının bilanço dışı saklanması ise yalnızca operasyonel risk sermayesi gerektirir. Singapur ise SCO60’ı, yerel olarak kurulmuş bankalar için MAS Bildirimi 637’de yapılan değişikliklerle uyguladı. Her iki yerde de standart, bankaların müşteriler için neden kripto saklama hizmeti sunduğunu, ama kendi bilançolarında neden kripto tutmadığını açıklar: Standart birincisine hafif bir yük getirirken ikincisini ekonomik olmaktan çıkarır. Standart ayrıca banka ihraçlı stablecoinlerin neden bağımsız stablecoin (en iyi ihtimalle 1b Grubu) olarak değil de tokenize mevduat (1a Grubu) olarak yapılandırıldığını açıklar.3
Zug açısından
Hazine tokenlerini bir İsviçre bankasında tutmak isteyen Zug’daki bir fintek şirketi, bankanın sermaye biriminin neyi gördüğünü anlamalıdır. Tokenlerin fintek şirketi adına saklanması, bankaya az sermaye maliyeti getiren bilanço dışı bir hizmettir. Bu nedenle kriptoya açık bankaların çoğu bu hizmeti sunar. Tokenler karşılığında kredi verilmesi ise bankanın teminatı bakımından bir 2. Grup riski doğurur. Burada yüzde 1.250 ağırlık, bankanın teminatı fiilen hiç hesaba katamayacağı anlamına gelir. D. Kısım, VI. Bölüm’de ele alınan kripto karşılığı Lombard kredisi, bu nedenle SCO60’ı tam olarak uygulayan her banka tarafından teminatsız kredi gibi fiyatlandırılır. Pratik çözüm, bankayla bir saklama ilişkisi kurup kredi hattını banka dışı bir kredi verenden almak ya da 1a Grubuna giren tokenize bir mevduat kullanmaktır.
Notlar
- BCBS, Prudential treatment of cryptoasset exposures, 16 Aralık 2022, Basel Çerçevesinin SCO60 bölümü olarak yayımlanmıştır, 1 Ocak 2025’e kadar uygulanması öngörülmüştür. 1. Grup/2. Grup sınıflandırması, 2b Grubu için %1.250 risk ağırlığı ve ana sermayeye (Tier 1) ilişkin %1/%2 sınırları SCO60.8 vd., SCO60.85 vd. ve SCO60.120 vd. hükümlerindedir. ↩
- BCBS, Cryptoasset standard amendments, 17 Temmuz 2024, SCO60’a işlenmiştir, 1 Ocak 2026’ya kadar uygulanması kararlaştırılmıştır. ↩
- Capital Adequacy Ordinance (CAO; ERV, SR 952.03), 1 Ocak 2025’ten itibaren geçerli revize hâliyle. FINMA Circular 2025/2 “Credit risks – banks” ve nihai Basel III standartlarını uygulayan ilgili genelgeler. MAS Notice 637 on Risk Based Capital Adequacy Requirements for Banks Incorporated in Singapore, kripto varlık riski standardını içerecek şekilde değiştirilmiş hâliyle. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.