Açık ve özel anahtarlar
Dağıtık bir defterdeki her hesap bir anahtar çifti tarafından kontrol edilir. Özel anahtar çok büyük, rastgele bir sayıdır. Açık anahtar, ondan tek yönlü bir matematiksel fonksiyonla türetilir. Defterde görünen adres de açık anahtardan türetilir. Herkes bir adrese token gönderebilir. Ancak o adresten token çıkaran bir işlemi yalnızca karşılık gelen özel anahtarın sahibi imzalayabilir. İmza, anahtarın kendisini açığa çıkarmadan kontrolü kanıtlar.
Bu, kitabın tamamındaki en önemli teknik olgudur. Bir token üzerinde fiilî tasarruf yetkisi veren tek şey özel anahtardır. Ne bir malikler sicili vardır, ne ağın uyacağı bir mahkeme kararı ne de bir transferi geri alabilecek merkezî bir işletici. Anahtarı bilen kişi harcayabilir. Bilmeyen kişi ise, bir sözleşme veya mahkeme kararı ne derse desin, harcayamaz. İsviçre özel hukuku, kripto varlıklara ilişkin tüm analizini bu olgu üzerine kurmuştur. Federal Konseyin 2018 raporunun, saf ödeme tokenlerinin ne İsviçre Medeni Kanununun (ZGB/CC) 641 vd. maddeleri anlamında eşya ne de alacak olduğu, bunların hukukun sonuç bağladığı fiilî kontrol konumları olduğu sonucuna varmasının nedeni budur.1
Singapur mahkemeleri aynı başlangıç noktasından farklı bir kavramsal sonuca ulaştı. ByBit Fintech Ltd v Ho Kai Xin davasında Yüksek Mahkeme (High Court), USDT’nin bir alacak hakkı (thing in action) ve dolayısıyla trust kapsamında tutulabilen bir mülk olduğuna hükmetti. Mahkeme gerekçesini, token sahibinin anahtarı kontrol ederek başkalarını dışlayabilmesine dayandırdı.2 Teknik olgu her iki hukuk sisteminde de aynıdır. Farklı olan, her sistemin onu yerleştirdiği doktrinel kategoridir. D. Kısım, I. Bölüm ve J. Kısım, I. Bölüm karşılaştırmayı daha ileri götürür.
Kurtarma ifadeleri, türetme ve “tek anahtarın” pratik anlamı
Modern cüzdanlar tek bir özel anahtar saklamaz. Kullanıcıya genellikle on iki veya yirmi dört İngilizce kelime olarak gösterilen bir tohum (seed) saklarlar. BIP-32 ve BIP-39 standartlarına göre bu tohumdan deterministik olarak sınırsız sayıda anahtar çifti türetilir. Tohumu elinde tutan kişi, desteklenen her zincirde ondan türetilen tüm adreslere sahiptir. Bir vasiyeti tenfiz memuru, tasfiye memuru veya savcı için bu şu anlama gelir: Tek bir kurtarma ifadesinin ele geçirilmesi yüzlerce adres üzerinde kontrol sağlayabilir. Ölen ya da iflas eden bir kişinin varlıklarının envanteri de tek tek adreslerden değil, tohumlardan başlamalıdır.3
Örnek
Zug’da yaşayan bir girişimci 2026’da ölür ve geride bir donanım cüzdanı ile yirmi dört kelimenin yazılı olduğu mühürlü bir zarf bırakır. Vasiyetnamesi Zürih’te bir vasiyeti tenfiz memuru atar ve “Bitcoin’lerimi” kızına bırakır. Kelimeleri tek bir hesabın şifresi olarak gören vasiyeti tenfiz memuru, aynı tohumdan farklı türetme yollarıyla tutulan Ether’i, stablecoin’leri ve tokenize payları gözden kaçırır. Türetme mantığını anlayan memur ise Medeni Kanun md. 553’ün öngördüğü envanteri hazırlamadan önce tüm büyük ağlarda yaygın kullanılan her yolu tarar. D. Kısım, VIII. Bölüm ve P. Kısım, VIII. Bölüm bu sorunun planlama boyutuna geri döner.
Notlar
- Federal Konseyin 14 Aralık 2018 tarihli raporu, bölüm 5.1.1 (tokenlerin hukuki niteliği; Medeni Kanun anlamında mülkiyet hakkı bulunmaması; bağlama noktası olarak fiilî tasarruf yetkisi). Medeni hukuk sonuçları D. Kısım, I. Bölümde ele alınmaktadır. ↩
- ByBit Fintech Ltd v Ho Kai Xin [2023] SGHC 199 (Philip Jeyaretnam J), eLitigation’da 2023_SGHC_199 olarak erişilebilir; mülkiyet analizi, kararın USDT’nin trust kapsamında tutulup tutulamayacağına ilişkin bölümündedir. ↩
- Bitcoin Improvement Proposals BIP-32 (Hierarchical Deterministic Wallets, 2012) ve BIP-39 (Mnemonic code for generating deterministic keys, 2013), github.com/bitcoin/bips. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.