Üçüncü evre: çöküş ve yön değişikliği, 2022–2024
2022 yılı, hikâyenin dönüm noktasıdır. Mayıs ile Kasım arasında art arda yaşanan başarısızlıklar, yaklaşık iki trilyon dolarlık piyasa değerini ve her iki ülkenin benimsediği “kripto merkezi” konumlandırmasının inandırıcılığını yok etti. Başarısızlıkların adresi İsviçre’den çok Singapur’du. Singapur’un tepkisinin daha sert olmasının nedeni budur.
Terra ve UST stablecoin’i Mayıs 2022’de çöktü. Terraform Labs bir Singapur şirketiydi. Kurucusu Sırbistan’a gidene kadar Singapur’da yaşadı ve Mart 2023’te Karadağ’da tutuklandı.1 Yöneticileri fon yönetimini Britanya Virjin Adaları’na taşımış olan, Singapur’da kayıtlı fon yöneticisi Three Arrows Capital, Haziran 2022’de birkaç milyar dolarlık borçla çöktü. Singapur Para Otoritesi (MAS), 30 Haziran’da yanlış bilgi vermesi ve kayıtlı eşiği aşması nedeniyle şirketi kınadı.2 Merkezi Singapur’da bulunan Zipmex borsası, Temmuz 2022’de Aciz, Yeniden Yapılandırma ve Tasfiye Kanununun (IRDA) 64. maddesi uyarınca moratoryum başvurusunda bulundu. Singapurlu kredi platformları Hodlnaut ve Vauld, Temmuz ve Ağustos aylarında para çekme işlemlerini dondurdu ve yargısal yönetim (judicial management) ya da moratoryum süreçlerine girdi. Asya faaliyetleri kısmen Singapur’dan yürütülen ve Temasek’ten yatırım almış olan FTX ise Kasım’da çöktü.
Singapur’un tepkisi üç adımda gelişti. Doktrinel adım, Ravi Menon’un 29 Ağustos 2022 tarihli konuşmasıydı. Bu konuşma dijital varlık inovasyonunu kripto para spekülasyonundan ayırdı ve MAS’ı ilkini desteklemeye bağladı.3 İstişare adımı Ekim 2022’de iki istişare belgesiyle geldi. Bunlardan biri DPT hizmet sağlayıcıları için tüketici erişimi ve iş yapış tedbirlerine, diğeri stablecoin’lere ilişkindi. Sonuçları 2023’te yayımlandı, 2024 ve 2025’te uygulamaya konuldu. Yasal adım ise Nisan 2022’de kabul edilmiş olan 2022 tarihli Finansal Hizmetler ve Piyasalar Kanunuydu (Financial Services and Markets Act 2022). Kanunun dijital token hizmet sağlayıcılarına ilişkin 9. Kısmı, MAS onu Haziran 2025’te yürürlüğe koyana kadar uykuda kaldı. Başarısızlıklar içtihadı da doğurdu. ByBit Fintech Ltd v Ho Kai Xin [2023] SGHC 199 kararı, USDT’nin mülkiyete konu bir varlık olduğuna hükmetti. CLM v CLN [2022] SGHC 46 kararı, çalınmış kripto varlıklar üzerinde ilk ayni ihtiyati tedbiri (proprietary injunction) verdi. İflas mahkemeleri ise Zipmex, Hodlnaut ve Vauld davalarında platform müşterilerinin lehtar mı yoksa alacaklı mı olduğu sorusunu ele aldı.4
İsviçre’nin 2022’si daha sakin geçti, çünkü başarısızlıklar başka yerlerdeydi. Ancak sonraki iki yıl kendi sorunlarını getirdi. Credit Suisse, Mart 2023’te UBS bünyesine katıldı. Dijital varlıklarla ilgisi olmayan bu olay, bankacılıkla bağlantılı her lisans için siyasi iklimi yine de değiştirdi ve C. Kısım, VI. Bölümde anlatılan Bankacılık Kanunu incelemesini başlattı. İsviçre Finansal Piyasalar Denetim Otoritesinin (FINMA) Aralık 2023 tarihli staking rehberi, saklama kuruluşlarına stake edilmiş varlıkların İcra ve İflas Kanununun (SchKG/DEBA) ayrıştırma korumasının dışında kalabileceğini bildirdi. FINMA, bir kanun ya da mahkeme aksini belirleyene kadar bu varlıkları korumalı sayacağını açıkladı.5 Kripto ürünleri sunan Cenevre merkezli çevrim içi banka FlowBank, asgari sermaye gerekliliklerini artık karşılamadığı için 13 Haziran 2024’te lisansını kaybetti ve iflasına karar verildi. Tasfiye, İsviçre’deki saklama ayrıştırmasının bir banka iflasında dijital varlıklar için nasıl işlediğinin ilk pratik sınavı oldu.6 FINMA’nın Temmuz 2024 tarihli stablecoin rehberi, stablecoin ihraççıları için verilen banka temerrüt garantilerinin garantör bankalar açısından yarattığı risklere karşı uyardı ve her token sahibinin kimliğinin tespit edilmesini şart koştu.7 H. Kısım, VII. Bölüm, FlowBank’ı vaka incelemesi olarak kullanır.
Notlar
- Terraform Labs Pte Ltd, 2018’de Singapur’da kurulmuştur; Singapur Polis Teşkilatı, Mart 2023’te Terraform Labs hakkında soruşturma yürüttüğünü doğrulamıştır; Do Kwon, 23 Mart 2023’te Podgorica’da tutuklanmıştır. ↩
- MAS, Three Arrows Capital Pte Ltd’yi kınayan 30 Haziran 2022 tarihli basın duyurusu; fon, 27 Haziran 2022’de BVI mahkemesi tarafından tasfiyeye sokulmuş ve tasfiye UNCITRAL Model Kanunu kapsamında Singapur’da tanınmıştır. ↩
- Ravi Menon, “Yes to digital asset innovation, no to cryptocurrency speculation”, 29 Ağustos 2022. ↩
- ByBit Fintech Ltd v Ho Kai Xin and others, General Division of the High Court, 25 Temmuz 2023; karar, USDT’nin trust kapsamında tutulabilen bir alacak hakkı (thing in action) olduğuna hükmetmiştir. ↩
- FINMA Guidance 08/2023, 20 Aralık 2023. ↩
- FINMA, 13 Haziran 2024 tarihli basın duyurusu “FINMA opens bankruptcy proceedings against FlowBank SA”; duyuruda bankanın artık gerekli asgari sermayeye sahip olmadığı, FINMA’nın bankanın borca batık olduğuna dair ciddi endişeler taşıdığı ve müşteri saklama hesaplarının iflas masasından ayrılarak geri ödeneceği belirtilmiştir. ↩
- FINMA Guidance 06/2024, 26 Temmuz 2024. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.