FINMA’nın sınıflandırması ve lisans kademeleri
İsviçre Finansal Piyasalar Denetim Otoritesi (FINMA), tokenleri ekonomik işlevlerine göre ödeme tokenleri, fayda (utility) tokenleri ve varlık (asset) tokenleri olarak sınıflandırır. Karma biçimler de mümkündür. FINMA bu şemayı 16 Şubat 2018 tarihli ICO Guidelines’ta duyurmuş ve 11 Eylül 2019 tarihli stablecoin ekiyle geliştirmiştir.1 Ödeme tokenleri menkul kıymet değildir, ancak ihraççıları Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Kanunu (GwG/AMLA) kapsamında finansal aracıdır. Varlık tokenleri menkul kıymettir. Bu nedenle bunların profesyonel olarak alım satımı bir aracı kurum lisansı gerektirir, halka arzı ise Finansal Hizmetler Kanunu’nun (FIDLEG/FinSA) izahname kurallarını devreye sokar. Fayda tokenleri ancak tek amaçları ihraç anında zaten kullanılabilir olan bir hizmete erişim sağlamaksa menkul kıymet hukukunun dışında kalır. Yatırım unsuru taşıyan bir fayda tokeni, varlık tokeni gibi değerlendirilir. E. Kısım, I. Bölüm bu sınıflandırmayı ve hukuki ağırlığını analiz eder.
Sınıflandırma, İsviçre hukukunun faaliyete göre uyguladığı bir lisans kademeleri sistemine karşılık gelir. Tablo, bu kademeleri dijital varlık işletmelerine uygulandığı biçimiyle özetler. E. Kısım her lisansı ayrı bir bölümde ele alır.
| Faaliyet | Lisans veya statü | Kanun | Denetim kuruluşu |
|---|---|---|---|
| Kriptonun itibari para veya kripto karşılığında değişimi, ayrıştırılmış tokenlerin saklanması, ödeme işlemleri | Finansal aracı (yalnızca kara para aklamayla mücadele) | AMLA md. 2 f. 3 | Öz düzenleyici kuruluş (VQF, SO-FIT, PolyReg, ARIF, OAD-FCT) |
| 1 milyon CHF’yi aşan tutarda halktan mevduat kabulü, ayrıştırılmamış saklama | Banka lisansı veya fintech lisansı (BankA md. 1b, 100 milyon CHF’ye kadar mevduat, faizsiz, yatırımsız) | BankA | FINMA |
| Yatırıma yönlendirilmeyen ve faiz işletilmeyen 1 milyon CHF’ye kadar mevduat | Sandbox muafiyeti | BankO md. 6 | yok (kara para aklamayla mücadele kuralları yine uygulanır) |
| Müşteriler için varlık tokeni alım satımı, aracılık yüklenimi, piyasa yapıcılığı | Aracı kurum | FinIA | FINMA |
| Müşteri token portföylerinin yönetimi | Portföy yöneticisi | FinIA md. 17 vd. | FINMA gözetimindeki denetim kuruluşu (AO) |
| Kolektif yatırım kuruluşu yönetimi | Kolektif varlık yöneticisi veya fon yönetim şirketi | FinIA, CISA | FINMA |
| Bireysel yatırımcıların erişimine açık defter tabanlı menkul kıymet alım satım yeri işletilmesi | DLT alım satım platformu | FinMIA md. 73a vd. | FINMA |
| Geri ödeme talebi içeren stablecoin ihracı | Banka (veya banka temerrüt garantisi), kolektif yatırım kuruluşu ya da ödeme sistemi | BankA, CISA, FinMIA md. 81 | FINMA |
Kripto işletmeleri için kademelerin merkezinde mevduat sorusu yer alır. Bir müşterinin tokenlerini ayrıştırmadan ve her an hazır tutmadan kabul etmek mevduat kabulü sayılır. İşletme fintech lisansının veya sandbox’ın koşullarını karşılamıyorsa, bu faaliyet bankacılık lisansı gerektirir. 1 Ocak 2019’dan bu yana yürürlükte olan Bankacılık Kanunu’nun (BankG/BankA) 1b maddesi uyarınca verilen fintech lisansı, yatırıma yönlendirilmemesi ve faiz işletilmemesi koşuluyla 100 milyon CHF’ye kadar halktan mevduat kabulüne izin verir. Bu lisans, kripto saklama kuruluşları ve ödeme şirketleri göz önünde tutularak tasarlanmıştır.2 Stablecoin ihracı, başka türlü yapılandırılmadıkça mevduat faaliyetidir. FINMA’nın 2024 tarihli rehberi, bir ihraççının FINMA’nın asgari koşullarını karşılayan bir bankadan temerrüt garantisi alarak bankacılık lisansından kaçınabileceğini teyit etti. Rehber aynı zamanda bu tür garantilerin garanti veren banka için yarattığı risklere karşı uyardı ve her token sahibinin kimliğinin tespit edilmesini şart koştu.3
Zug açısından
İş modeliniz müşterinin tokenlerini ayrıştırılmış olarak tutuyor, bunları hiçbir zaman işletmenin kendi cüzdanında bir havuzda toplamıyor ve hiçbir zaman getiri vaat etmiyorsa, İsviçre’de FINMA lisansı olmadan bir kripto işletmesi kurabilirsiniz. Böyle bir işletmenin yalnızca AMLA kapsamında bir öz düzenleyici kuruluşa katılması gerekir. Bu genellikle birkaç ay sürer. Ardından işletme müşteriler için token değiştirebilir, aracılık yapabilir ve token saklayabilir. Model havuzlama, borç verme, işletmenin kendi hesabına staking ya da sabit getiri gerektirdiği anda işletme Bankacılık Kanunu’nun alanına girer. Süre ve sermaye gereksinimi de kat kat artar. Bu nedenle bir kurucu, şirketi seçmeden önce saklama modelini tasarlamalıdır. Çünkü lisansı belirleyen saklama modelidir. E. Kısım, XII. Bölüm ilk aydaki adımları açıklar.
Notlar
- FINMA, 16 Şubat 2018 tarihli basın açıklaması ve aynı tarihli "Guidelines for enquiries regarding the regulatory framework for initial coin offerings (ICOs)"; FINMA, stablecoinlere ilişkin 11 Eylül 2019 tarihli ICO rehberi eki. ↩
- Banking Act (SR 952.0), md. 1b, 1 Ocak 2019’dan bu yana yürürlükte; Banking Ordinance (SR 952.02), md. 6 (1 milyon CHF’ye kadar sandbox muafiyeti). ↩
- FINMA Guidance 06/2024, 26 Temmuz 2024 tarihli; BankO md. 5 f. 3 bent f kapsamındaki temerrüt garantisine ve AMLA kapsamında token sahiplerinin kimlik tespitine ilişkin bölümler. ↩
Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.