İsviçre lisansına ihtiyacım var mı?

PDF sürümünü okuyun (7 sayfa)

Bu soru pek çok farklı biçimde gelir. Zug’daki bir GmbH halka token satmak ister, bir cüzdan geliştiricisi bir takas (swap) işlevi eklemek ister, bir aile ofisi dost üç ailenin kripto varlıklarını yönetmek ister, bir Singapur borsası Avrupalı müşterileri kabul etmek için İsviçre’de bir bağlı şirket kurmak ister. Her durumda İsviçre’deki yanıta, iş modelinin bir dizi kanundan sırayla geçirilmesiyle ulaşılır. Çünkü İsviçre’de tek bir “kripto lisansı” yoktur. 2020 tarihli DLT Kanunu mevcut on kanunu değiştirmiş ve tek bir yeni lisans kategorisi, yani uygulamada hâlâ nadir görülen DLT alım satım platformunu yaratmıştır.¹ Geri kalan her şey, yeni bir faaliyeti bankalar, menkul kıymet kuruluşları, varlık yöneticileri ve ödeme sistemleri için yazılmış kategorilere yerleştirme meselesidir.

İlk süzgeç her zaman kara para aklamayla mücadele hukukudur. Üçüncü kişiler adına kripto varlıkları mesleki olarak kabul eden, tutan, aktaran veya değiştiren bir işletme, Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Kanunu’nun (GwG/AMLA) 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca finansal aracıdır. Faaliyete başlamadan önce ya bir öz düzenleme kuruluşuna (SRO) katılmalı ya da bir FINMA lisansına sahip olmalıdır.² Bu yükümlülük, ardından gelen ihtiyati lisans sorularından bağımsızdır. Girişimlerin çoğu da işe aslında buradan başlar. İkinci süzgeç, işletmenin halktan mevduat kabul edip etmediğini sorar. Müşteri adına, müşteriye yalnızca sözleşmeden doğan bir alacak hakkı verecek şekilde tutulan bir token, bir istisna uygulanmadıkça Bankacılık Kanunu’nun (BankG/BankA) 1. maddesi uyarınca mevduattır. İade vaadine karşılık ihraç edilen bir stablecoin de öyledir.³ Üçüncü süzgeç Finansal Kuruluşlar Kanunu’dur (FINIG/FinIA). Bu kanun, yalnızca kripto varlık yöneten portföy yöneticileri dâhil, müşteriler adına vekâletnameyle varlık yöneten herkesi kapsar.⁴ Dördüncü süzgeç tokenlerin menkul kıymet olup olmadığını sorar. Çünkü başkaları adına menkul kıymet alım satımı yapmak veya bunlar için bir işlem yeri işletmek, menkul kıymet kuruluşu lisansını ve Finansal Piyasa Altyapısı Kanunu’nu (FinfraG/FinMIA) devreye sokar.⁵ Beşinci süzgeç kolektif yatırımla ilgilidir: Yatırımcı parasının dışarıdan yönetimle ortak yatırım için bir araya getirilmesi, teknolojiden bağımsız olarak bir kolektif yatırım planıdır.⁶

Sıralama

1. İşletme, İsviçre’de veya İsviçre’den, mesleki olarak üçüncü kişilere ait kripto varlıkları tutuyor, aktarıyor, değiştiriyor ya da bunlarla başka şekilde işlem yapıyor mu? Evet ise finansal aracıdır ve faaliyete başlamadan önce bir SRO’ya katılmalıdır. Tek faaliyet, müşteri varlıkları üzerinde hiçbir tasarruf yetkisi olmaksızın yazılım geliştirmek ve yayımlamaksa işletme muhtemelen GwG/AMLA kapsamı dışındadır. Ancak müşteri emirlerini yönlendiren veya işlem ücreti kazanan bir ön yüz (front-end) işleticisi risk altındadır.⁷
2. İşletme, yirmiden fazla kişiden kripto varlık veya itibari para kabul ediyor ya da bu amaçla halka yönelik reklam yapıyor mu ve karşı tarafa yalnızca iade talep hakkı mı bırakıyor? Evet ise bu mevduat kabulüdür. Bunun istisnası, varlıkların BankG/BankA md. 16 b. 1bis uyarınca ayrıştırmaya elverişli biçimde tutulması ve işletmenin bunları kendi hesabına kullanmamasıdır. BankG/BankA md. 1b kapsamındaki fintek lisansı, faiz ödenmeden ve yatırıma yönlendirilmeden 100 milyon CHF’ye kadar mevduat kabulüne izin verir. Bankacılık Yönetmeliği’nin (BankV) 6. maddesindeki deney alanı ise hiçbir lisans olmadan 1 milyon CHF’ye kadar izin verir.⁸
3. İşletme, müşteri adına ve vekâletnameye dayanarak müşterinin kripto varlıklarının nasıl yatırılacağına karar veriyor mu? Evet ise FINIG/FinIA md. 17 anlamında portföy yöneticisidir. Bir FINMA lisansına ve buna ek olarak bir denetim kuruluşuna (AO) bağlanmaya ihtiyaç duyar. Tasarruf yetkisi olmaksızın danışmanlık FINIG/FinIA kapsamı dışındadır. Ancak FIDLEG/FinSA davranış kurallarını ve müşteri danışmanı olarak sicile kaydı gündeme getirebilir.⁹
4. Tokenler menkul kıymet mi (standartlaştırılmış, kitlesel alım satıma elverişli, bir alacak veya üyelik hakkını temsil eden)? Evet ise ve işletme bunların başkaları adına alım satımını yapıyor, yüklenimini üstleniyor veya bir piyasa işletiyorsa, bir menkul kıymet kuruluşu lisansına veya işlem yeri iznine ihtiyaç duyar. FINMA’nın sınıflandırmasına göre ödeme tokenleri ve salt fayda (utility) tokenleri menkul kıymet değildir. İsviçre’deki spot borsaların çoğunun FINMA lisansı olmadan SRO üyesi olarak faaliyet göstermesinin nedeni budur.¹⁰
5. İşletme, kolektif yönetim için birden fazla yatırımcının varlıklarını bir araya getiriyor mu? Evet ise yatırım aracına Kolektif Yatırım Planları Kanunu (KAG/CISA), yöneticisine ise FINIG/FinIA uygulanır. Bu, kolektif varlık yöneticilerine ilişkin asgari eşik (de minimis) kurallarına ve nitelikli yatırımcı rejimine tabidir.¹¹
6. İşletme, itibari para karşılığında nominal değerden iade edilebilen veya bir rezervle sabitlenen bir token mı ihraç ediyor? Evet ise FINMA ihraççıyı mevduat kabul eden bir kuruluş, düzenlemeyi ise kolektif yatırım olarak değerlendirir. Banka garantisi yapısı FINMA’nın 2024 tarihli rehberinde eleştirel bir gözle incelenmiştir.¹²
7. İşletme, tokenleri izahname işlevi gören belgelerle halka arz ediyor mu? Tokenler menkul kıymetse, md. 36 ve 37’deki istisnalarla birlikte FIDLEG/FinSA md. 35 vd. uygulanır.¹³

Özelge sorusu

Sıralamayı adım adım izleyip 2., 4. veya 6. adımda belirsiz bir yanıta ulaşan bir kurucu, ICO Rehberi çerçevesinde FINMA’ya resmî bir sorgu başvurusu yapmayı düşünmelidir. FINMA bağlayıcı olmayan bir değerlendirme mektubuyla yanıt verir. Uygulamada bankalar, denetçiler ve SRO’lar bu mektubu müşteri kabulü için temel olarak kabul eder. Dosya eksiksizse süreç iki ila dört ay sürer ve saat başına ücretlendirilir.¹⁴

Notlar

1. Federal Act on the Adaptation of Federal Law to Developments in Distributed Ledger Technology, 25 Eylül 2020 (AS 2021 33), 1 Şubat ve 1 Ağustos 2021’de aşamalı olarak yürürlüğe girmiştir; bkz. C. Kısım, V. Bölüm. ↩
2. 10 Ekim 1997 tarihli Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Kanunu (GwG/AMLA, SR 955.0), md. 2 f. 3 ve md. 14; mesleki faaliyet eşikleri Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesi Yönetmeliği’nin (GwV/AMLO, SR 955.01) 7. vd. maddelerinde düzenlenmiştir; bkz. F. Kısım, I. ve II. Bölümler. ↩
3. 8 Kasım 1934 tarihli Bankacılık Kanunu (BankG/BankA, SR 952.0), md. 1 f. 2 ve md. 1a; Bankacılık Yönetmeliği (BankV/BankO, SR 952.02), md. 5; bkz. E. Kısım, II. Bölüm. ↩
4. 15 Haziran 2018 tarihli Finansal Kuruluşlar Kanunu (FINIG/FinIA, SR 954.1), md. 2 f. 1 ve md. 17 vd.; bkz. E. Kısım, III. Bölüm. ↩
5. 19 Haziran 2015 tarihli Finansal Piyasa Altyapısı Kanunu (FinfraG/FinMIA, SR 958.1), md. 2 b. b ve bbis ile md. 73a vd.; FINIG/FinIA md. 41 vd.; bkz. E. Kısım, V. Bölüm. ↩
6. 23 Haziran 2006 tarihli Kolektif Yatırım Planları Kanunu (KAG/CISA, SR 951.31), md. 7; bkz. E. Kısım, VI. Bölüm. ↩
7. FINMA’nın saklama hizmeti sunmayan cüzdan sağlayıcıları ve DeFi ön yüzlerine ilişkin uygulaması F. Kısım, II. Bölüm ve E. Kısım, IX. Bölüm’de açıklanmıştır; Federal Konsey’in 2022 tarihli DeFi raporu C. Kısım, VI. Bölüm’de ele alınmıştır. ↩
8. BankG/BankA md. 1b ve md. 16 b. 1bis; BankV/BankO md. 5 f. 3 b. c (takas hesapları) ve md. 6 (deney alanı); FINMA’nın staking hakkındaki 20 Aralık 2023 tarihli 08/2023 sayılı Rehberi; bkz. E. Kısım, II. ve VIII. Bölümler. ↩
9. FINIG/FinIA md. 17 f. 1 ve md. 61 vd.; 15 Haziran 2018 tarihli Finansal Hizmetler Kanunu (FIDLEG/FinSA, SR 950.1), müşteri danışmanları siciline ilişkin md. 28 vd.; bkz. E. Kısım, III. ve IV. Bölümler. ↩
10. FINMA Guidelines for enquiries regarding the regulatory framework for initial coin offerings (ICOs), 16 Şubat 2018, bölüm 3; 11 Eylül 2019 tarihli Ek; bkz. E. Kısım, I. Bölüm. ↩
11. KAG/CISA md. 7 ve md. 10; FINIG/FinIA md. 24 f. 2 (kolektif varlık yöneticileri için asgari eşikler); bkz. E. Kısım, VI. Bölüm ve P. Kısım, VI. Bölüm. ↩
12. FINMA’nın stablecoinler hakkındaki 26 Temmuz 2024 tarihli 06/2024 sayılı Rehberi; bkz. E. Kısım, VII. Bölüm. ↩
13. FIDLEG/FinSA md. 35–37; bkz. E. Kısım, IV. Bölüm. ↩
14. FINMA’nın 16 Şubat 2018 tarihli ICO Rehberi, Ek (sorgu başvuruları için asgari bilgiler); 15 Ekim 2008 tarihli FINMA Harç ve Ücretlerin Tahsili Yönetmeliği (FINMA-GebV, SR 956.122), md. 8; bkz. E. Kısım, XII. Bölüm. ↩

Yalnızca genel bilgi amaçlıdır. Bu makale hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz, somut bir olaya ilişkin danışmanlığın yerini tutmaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Makale, Ekim 2026 itibarıyla hukuki durumu yansıtır.